جرف الصخر لەسەر لێواری تەقینەوە؛ ئەمریکا بە تەلەفۆن و ئێران لە مەیداندا
  2026-11-19     

بەپێی ڕاپۆرتێکی ڕۆژنامەی «ئەلمەدا»، شارۆچکەی «جرف الصخر» لە سنووری پارێزگای بابل بووەتە خاڵی یەکتربڕینی حیساباتەکانی واشنتن و تاران، لە کاتێکدا ئاماژەکان بۆ ئەگەری ڕوودانی پێکدادانێکی سەربازی لە ڕۆژی شەممەدا لە ئارادان. بە گوتەی نەیارانی عەلی زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عێراق، تۆم باراک نێردەی سەرۆکی ئەمریکا ڕۆژانە پەیوەندی بە زەیدییەوە دەکات، لە بەرامبەریشدا ئیسماعیل قائانی، فەرماندەی فەیلەقی قودسی ئێران، لەنێوان بەغدا و نەجەفدا هاتوچۆ دەکات و پێشنیازگەلێکی پێیە بۆ ڕێگریکردن لە تەقینەوەی دۆخەکە.

ئاوێنە: ​شارۆچکەی جرف الصخر، کە لە ساڵی ٢٠١٤ـەوە دوای کەوتنی بەدەست ڕێکخراوی داعش و دواتر چوونە ژێر دەسەڵاتی گرووپە چەکدارەکان، چیتر تەنیا ڕووبەرێکی جوگرافی نییە، بەڵکو بە بڕوای چاودێران بووەتە دوایین هێڵی بەرگریی نفووزی ئێران لە عێراق.

​پێشنیازەکانی تاران و هەڵوێستی چوارچێوەی هەماهەنگی

​لە کاتژمێرەکانی پێش ئەگەری ڕووبەڕووبوونەوەکەدا، دەنگۆی جیاواز لەبارەی گەیشتنی ئیسماعیل قائانی بۆ نەجەف و پاشان بەغدا بڵاوبووەوە، کە باس لە کۆبوونەوەی لەگەڵ بەرپرسانی عێراق و ئەگەری دیدار لەگەڵ عەلی زەیدیدا دەکەن. ئەو پێشنیازانەی لە ناوەندە سیاسییەکاندا باسیان لێوە دەکرێت، بریتین لە کشانەوەی لیواکانی سەر بە «کەتائیبی حیزبوڵڵا» لە ناوچەکە و جێگیرکردنی هێزی جێگرەوە، یان پێکهێنانی هێزێکی هاوبەش بۆ بەڕێوەبردنی جرف الصخر.

​سەرکردەیەک لە چوارچێوەی هەماهەنگی، کە نەیویستووە ناوی ئاشکرا بکرێت، بە «ئەلمەدا»ی ڕاگەیاندووە کە جێگیرکردنی هێزی هاوبەش دەکرێت چارەسەر بێت، بەڵام پێی وایە جرف الصخر تەنیا ڕووکەشی قەیرانێکی گەورەترە. بە بڕوای ئەو سەرکردەیە، لە پشت پەردەوە ململانێیەکی هەرێمی لەنێوان واشنتن و تاران و دانوستانی ڕانەگەیەندراو هەیە کە ڕەنگە لە هەر ساتێکدا بگەنە ئەنجام؛ هەر ڕێککەوتنێکی نێوان ئەمریکا و ئێران دەتوانێت ئارامی بۆ جرف الصخر بگەڕێنێتەوە و دەرگا بۆ دەستپێکردنەوەی لێکتێگەیشتنەکان لەبارەی دۆسیەی چەکەوە بکاتەوە.

​ئەو سەرکردەیە ئاماژەی بەوەش کردووە کە تاران نایەوێت وەک لایەنێکی بێدەسەڵات لە پاراستنی هاوپەیمانەکانیدا دەربکەوێت و ڕێگە بدات جرف الصخر ببێتە سەرەتای داڕمانی یەک لەدوای یەکی نفووزی لە عێراق. لە هەمان کاتدا، جەختی کردووەتەوە کە کات لە بەرژەوەندیی نێوەندگیرەکاندا نییە، چونکە بە گوتەی ئەو، عەلی زەیدی بە ئاراستەی ڕووبەڕووبوونەوە هەنگاو دەنێت، سەرەڕای ئەوەی نزیکەی حەوت مانگی لەبەردەمدایە تا ٣٠ی حوزەیرانی داهاتوو، کە دوایین وادەیە واشنتن ڕەزامەندی لەسەر داوە بۆ چارەسەرکردنی دۆسیەی چەکی گرووپەکان.

​زەیدی لەنێوان فشاری باراک و وەڵامی کەتائیبدا

​لە ناوخۆی هاوپەیمانیی شیعەدا، بۆچوونی جیاواز لەبارەی پاڵنەرەکانی سەرۆک وەزیران هەیە. نەیارەکانی زەیدی بە «کەللەڕەقی» تۆمەتباری دەکەن و دەڵێن چیتر ئامادەی هیچ سازشێک نییە، تەنانەت هەڕەشەی دەستلەکارکێشانەوە یان دەرکەوتن لە میدیاکان و ئاشکراکردنی ڕووداوەکانی پشت پەردەی کردووە ئەگەر داواکارییەکانی جێبەجێ نەکرێن. هەمان ئەو ناوەندانە پەیوەندییە تەلەفۆنییە ڕۆژانەکانی تۆم باراک، نێردەی دۆناڵد ترەمپ لەگەڵ زەیدی، بە هۆکاری توندبوونی هەڵوێستی حکومەت بەرامبەر گرووپە چەکدارەکان دەزانن، ئەمەش لە کاتێکدایە کە لەناو هێزە شیعەکاندا ئەو بڕوایە دروست بووە کە پلانی حکومەت بۆ ڕێکخستن یان کۆنترۆڵکردنی چەک لەبەردەم مەترسیی هەڵوەشانەوەدایە.

​گرژییەکان کاتێک لە قۆناغی دانوستانی سیاسییەوە چوونە قۆناغی ئەگەری پێکدادانی ئەمنییەوە کە حەیدەر عەبودی، گوتەبێژی حکومەت، جوڵەکانی زەیدی لە جرف الصخر بە هەڵمەتی «پاککردنەوە» وەسف کرد. لە بەرامبەردا، کەتائیبی حیزبوڵڵا لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیی دەگمەندا لە ناوچەکە ڕایگەیاند کە ناکشێنەوە، بەڵام لە هەمان کاتدا جەختیان کردەوە کە خوازیاری پێکدادان نین.

​ڕەهەندی ئابووری، قاچاخچێتی نەوت و مەترسیی گورزی سەربازی

​میسال ئالووسی، پەرلەمانتاری پێشوو و دامەزرێنەری حزبی ئوممە، لە لێدوانێکدا بۆ «ئەلمەدا» ڕەهەندێکی دیکەی قەیرانەکە دەخاتە ڕوو و دەڵێت گرنگیی جرف الصخر تەنیا لە چەکدا کورت نابێتەوە، بەڵکو نەوت و قاچاخچێتی لە چەقی ململانێکەدان و ناوچەکە بە تۆڕێکی بەرژەوەندیی دارایی سنووربەزێنەوە بەستراوەتەوە. ئالووسی ئەو تۆڕانەی لە ناوچەکەدا کار دەکەن بەوە تۆمەتبار دەکات کە لە ڕێگەی پاڵاوتن و قاچاخچێتی نەوتەوە، ملیاران دۆلار بۆ ڕژێمی ئێران دەگوازنەوە و بەشدارن لە دابینکردنی دارایی بۆ سوپای پاسداران و ئۆپەراسیۆنەکانی لە لوبنان، یەمەن و عێراق.

​بە خوێندنەوەی ئالووسی، بەهۆی گەمارۆی ئابووریی سەر ئێرانەوە، گرنگیی جرف الصخر بۆ واشنتن زیاتر بووە، چونکە هەرچەندە فشارەکان لەسەر تاران توندتر بن، ئەو ڕێڕەوانەی بۆ دەستخستنی پارە و خۆدزینەوە لە سزاکان بەکاردێن بایەخیان زیاد دەکات. ناوبراو ئاماژە بە دوو خوێندنەوە لەناو ئەمریکادا دەکات: یەکەمیان پێی وایە سیاسەتی گەمارۆدان سەرکەوتوو بووە لە تەسککردنەوەی مەودای کارکردنی ئێران و گرووپەکان، دووەمیشیان پێی وایە تاران مانۆڕ لەگەڵ ئیدارەی ئەمریکا دەکات و بەشێوەیەکی کاتی لەگەڵ داواکارییەکاندا دەڕوات بۆ هەڵمژینی تووڕەیی واشنتن و چاوەڕوانی دەرفەتێکە بۆ گەڕانەوەی بەهێزتر.

​لەم سۆنگەیەوە، ئالووسی هاتنی قائانی وەک هەوڵێک بۆ ڕێگریکردن لە گورزێکی ئەگەریی ئەمریکا دەبینێت، چ دژی پێگە سەربازییەکان بێت یان سەرچاوە داراییەکان، چونکە لەدەستدانی جرف الصخر گورزێک دەبێت لە وێنەی تاران لای هاوپەیمانەکانی. هەروەها پێی وایە ئەم دۆخە تاقیکردنەوەیەکی ڕاستەوخۆیە بۆ حکومەتەکەی زەیدی بۆ سەلماندنی دەسەڵاتی خۆی لە ناوخۆی سنوورەکاندا، هۆشداریش دەدات کە شکستی حکومەت ڕەنگە واشنتن هان بدات بۆ بەئامانجگرتنی سەرکردە و پێگەی گرووپەکان. بەپێی زانیارییەکانی ئالووسی، هەندێک لە بارەگاکانی گرووپەکان و لیواکانی حەشدی شەعبی لە موسڵ، دەشتی نەینەوا، کەرکوک و ناوچەکانی دیکە لە حاڵەتی ئامادەباشیدان و دەوامی هەندێک لە چەکدارەکانیان بۆ یەک ڕۆژ لە هەفتەیەکدا کەم کردووەتەوە لە ترسی گورزی ئەگەریی ئەمریکا و ئیسرائیل. ناوبراو هۆشداری دەدات کە بەردەوامیی مانۆڕەکان ڕەنگە عێراق بەرەو هێرشی ئاسمانی و مووشەکی، کردنەوەی بەرە لەگەڵ ئیسرائیل، یان فراوانبوونی گەمارۆی ئابووری ببات، بۆیە داوا لە گرووپەکان دەکات ملکەچی ئیرادەی حکومەت بن و لەوە دوور بکەونەوە کە خۆی بە «تیرۆری دەوڵەت» ناوی دەبات.

​ترسی گرووپەکان لە «کاریگەریی دۆمینۆ»

​لای خۆیەوە، ئەحمەد یاسری، سەرۆکی ناوەندی عەرەبی-ئوسترالی بۆ لێکۆڵینەوە ستراتیژییەکان، بە «ئەلمەدا»ی گوتووە کە جرف الصخر قورسترین و ئاڵۆزترین تاقیکردنەوەیە بۆ توانای حکومەتەکەی زەیدی لە گەڕاندنەوەی چەمکی سەروەری و کۆتاییهێنان بە باڵادەستیی گرووپە چەکدارەکان بەسەر دامەزراوەکانی دەوڵەتدا.

​بە شیکردنەوەی یاسری، گرووپە چەکدارەکان کشانەوە لە جرف الصخر وەک سازشێکی سنووردار نابینن، بەڵکو ترسیان لەوە هەیە ببێتە پێشینەیەک کە دەرگا بۆ حکومەت بکاتەوە بەرەو ناوچەکانی دیکە هەنگاو بنێت و ئەو دۆسیانە هەڵبداتەوە کە ساڵانێکە دوور بوون لە لێپرسینەوە؛ وەک خۆی دەڵێت، لە حیساباتی گرووپەکاندا «ڕێککەوتنی یەکەم ڕەنگە کۆتا ڕێککەوتن بێت».

​ئەگەر حکومەتەکەی زەیدی بتوانێت دەسەڵاتی خۆی بەسەر جرف الصخردا بسەپێنێت، ڕەنگە دەرگا بە ڕووی دۆسیەی دیکەی ناسەربازیدا بکرێتەوە، وەک پرسەکانی مافی مرۆڤ، ڕووداوەکانی سەقلاوییە، سەرچاوەکانی دارایی و پەیوەندیی ڕاستەوخۆ بە سوپای پاسدارانی ئێرانەوە. بەم شێوەیە، شارۆچکەکە بووەتە گرێکوێرەی کۆمەڵێک دۆسیەی کەڵەکەبوو و گۆڕەپانێک بۆ هەڵوەشاندنەوەی تۆڕێکی ئاڵۆز لە نفووز و دارایی کە لە دوای هاتنی ئەمریکاوە دەوڵەتی عێراقی ماندوو کردووە. لە بەرامبەریشدا، واشنتن ئەم پرسە تەنیا لە چوارچێوەی عێراقدا نابینێت، بەڵکو پێی وایە بوونی ئەم ناوچە چەکدارییانە کاریگەری لەسەر حیساباتە ئەمنییەکانی لە هەموو ناوچەکەدا هەیە، لە کاتێکدا تاران وەک درێژکراوەی بوونی خۆی و هێڵی گەیاندن و کاریگەری لێیان دەڕوانێت کە دەستبەرداربوون لێیان ئەستەمە.

​دوو هێزی ژێر فشار؛ ئەگەری تەقینەوە و دەرفەتی کۆنترۆڵکردن

​ئەحمەد یاسری پێی وایە عەلی زەیدی لە دۆخێکی ئاسوودەی سیاسیدا جوڵە ناکات؛ حکومەتەکەی لە ژێر فشاری ئەمریکا، پێویستیی ناوخۆیی بۆ سەلماندنی توانای بەڕێوەبردنی دەوڵەت، لێکەوتەکانی قەیرانی دۆلار و دۆسیەی ئابووری و داواکاریی شەقامدایە بۆ بینینی ئەنجامی بەرجەستە. لە بەرامبەردا، گرووپە چەکدارەکانیش لەبەردەم فشارێکی ڕوو لە زیادبووندان، بەتایبەت کە هەست دەکەن پاشەکشە لە جرف الصخر هەڕەشە لە نفووز و سەرچاوە داراییەکانیان دەکات.

​سەرەڕای ئەوەی جوڵەی هەردوولا لە ژێر فشاری کەڵەکەبوودا ئەگەری پێکدادان بەرز دەکاتەوە، بەڵام بە بڕوای یاسری، ئەمە دەرفەتی کۆنترۆڵکردنی دۆخەکە بەتەواوی ناسڕێتەوە؛ چونکە دەستپێشخەرییەکانی ئێران ڕەنگە لە ساتێکی دیاریکراودا سازشێک بەرهەم بهێنن، هەروەها هەر لێکتێگەیشتنێکی ئەگەریی نێوان واشنتن و تاران دەتوانێت کۆنترۆڵکردنی گرووپەکان بکاتە بەشێک لە ڕێککەوتنێکی هەرێمیی فراوانتر.

زۆرترین بینراو
© 2026 Awene Online, Inc. All Rights Reserved.
×