ترەمپ‌و پوتین‌و شی: پێنج دەرەنجامی سەرەکی لەکۆبوونەوە مێژووییەکە
  2026-11-19     
ترەمپ‌و پوتین‌و شی

ئا: ئاوێنە

 

لەکۆبوونەوەیەکدا کە گرنگییەکی تایبەتی جیۆپۆلەتیکی هەبوو، سەرکردەکانی ئەمریکاو روسیاو چین بۆ یەکەمجار لەسەر یەک مێزو لەلوتکەیەکی سێ قۆڵیدا لەپەراوێزی لوتکەی ئاپێک لە شێنژن کۆبوونەوه، بەبێ گەیشتن بەهیچ ڕێککەوتنێکی کۆنکرێتی. 

 

ئەمانەی خوارەوە پێنج دەرەنجامە سەرەکییەکانی کۆبوونەوە سێ قۆڵییەکەن:

 

1. کۆبوونەوەیەکی "مێژوویی"

دۆناڵد ترەمپ دانوستانەکانی بەوە دەستپێکرد کە بە شی جینپینگ و ڤلادیمێر پوتینی وت "ئێمە بەڕاستی مێژوو دەنووسین". ناوبراو ئاماژەی بەوەدا کە ئەمریکا، چین و ڕووسیا پێگەیەکی ناوازەیان هەیە بۆ گفتوگۆکردن لەسەر کەمکردنەوەی جبەخانە ئەتۆمییەکانیان و کەمکردنەوەی مەترسی بەکارهێنانی ئەو جۆرە چەکانە.

ئەوە نمایشێکی نائاسایی بوو بۆ هاوکاری نێوان سێ وڵات کە گرژییەکی بەرچاو لە پەیوەندییەکانیاندا هەبوو، بەتایبەتی لەسەر ئۆکرانیا و ناکۆکی بازرگانی و مشتومڕەکانی ئەم دواییە لەسەر ئێنڤیدیا.

 

2. هێزی ئەتۆمی تەوەری گفتوگۆکان بوو

ئەم دانوستانە لە کاتێکدایە کە پەیماننامەی نێوان ئەمریکاو روسیا نزیک دەبێتەوە لە کۆتایی هاتنی لەمانگی شوباتدا. پەیماننامەکە جبەخانەی ئەتۆمی ئەمریکا و ڕووسیای سنووردار کردووە بە ١٥٥٠ سەری ئەتۆمی ستراتیژیی جێگیرکراو بۆ هەر لایەنێک. لە مانگی ئەیلولی ساڵی ڕابردوودا، پوتین خۆبەخشانەی سنووردارکردنی بۆ ماوەی ساڵێکی دیکە پێشنیار کرد، پێشنیارێک کە ترەمپ ڕەتیکردەوە و داوای ڕێککەوتنێکی نوێی کرد کە چینیش لەخۆبگرێت.

شی لەکۆبوونەوەکەی ئەمڕۆدا داوای هەموو هەوڵێکی کرد بۆ ڕێگریکردن لە شەڕی ئەتۆمی و ئاماژەی بەوەدا کە پێویستە چەکی ئەتۆمی "بە تەواوی قەدەغە بکرێت و بە تەواوی لەناوببرێت ". بەڵام هیچ ڕێککەوتنێکی نوێی کۆنترۆڵکردنی چەکی ئەتۆمی ڕانەگەیەندرا.

 

3. هیچ پێشکەوتنێک لەبارەی ئۆکرانیا رووینەدا

هەردوو پوتین و ترەمپ لەگەڵ دەرئەنجامەکانی ئەو شەڕانەدا دەجەنگن کە هەڵیانبژاردووە بۆ ئەنجامدانی. ململانێکان لەگەڵ ئێران تا دێت بۆ واشنتۆن دەبێتە کارێکی نادڵنیایی و تێچووی زۆر، کە هیچ کۆتایییەکی ڕوونیش بەدی ناکرێت. لەکاتێکدا لەشکرکێشی ڕووسیاش بۆ سەر ئۆکرانیا ئێستا لە پێنجەمین ساڵیدایە و تێچووی مرۆیی و ماددی قورسی هەبووە. لەکۆبوونەوەکەدا هیچ نیشانەیەکی ڕوونی پێشکەوتنی بەرەو کۆتایی هاتنی شەڕەکە نەخستەڕوو.

 

4- ترامپ دیسان ڕۆڵی دادگای نێودەوڵەتیی نێودەوڵەتی دەخاتە ژێر پرسیارەوە

ترەمپ دادگای تاوانی نێودەوڵەتی (ICC)ی بە " لە ژێر کۆنتڕۆڵ دەرچوو " ناوبرد و تۆمەتباری کرد بە "بەزاندنی ئەرکەکەی". لێدوانەکانی گرنگییەکی تایبەتیان هەیە چونکە لە مانگی ئازاری ٢٠٢٣ دادگا فەرمانی دەستگیرکردنی بۆ سەرۆکی روسیا دەرکرد و تۆمەتباری کرد بە دیپۆرتکردنەوە و گواستنەوەی منداڵان لە ناوچە داگیرکراوەکانی ئۆکرانیا بۆ روسیا بە شێوەیەکی نایاسایی.

نە ئەمریکا و نە چین پەیماننامەی ڕۆمایان واژۆ نەکردووە کە ئەو پەیماننامەیە نێودەوڵەتییە دادگاکەی دامەزراندووە. بەم پێیە، ئەوان پابەند نین بەئەرکی وڵاتانی ئەندام بۆ دەستگیرکردنی ئەو کەسانەی کە لەلایەن دادگای نێودەوڵەتی تاوانەکانەوە داواکراون.

 

5- "راگەیاندنی ئاشتی" هاوبەش ئاراستەی ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکانە

"بەیاننامەیەکی ئاشتی" هاوبەش کە لەلایەن میدیای دەوڵەتی چین و ڕووسیا دوای کۆبوونەوەکە بڵاوکرایەوە، داوای چاکسازی لە نەتەوە یەکگرتووەکان کرد بۆ ئەوەی باشتر وەڵامی ئاستەنگە جیهانییەکان بداتەوە، دابینکردنی وزە و پێویستیی وتووێژ بۆ کەمکردنەوەی مەترسییە ئەتۆمییەکان بەرزبکاتەوە.

ئەمریکا و چین و روسیا ئەندامی هەمیشەیی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکانن، دەسەڵاتی ڤیتۆیان هەیە. بەڵام لە هەندێک کاتدا بانگەشەیان بۆ ڕۆڵێکی بەهێزتر کردووە بۆ وڵاتانی ئاسیاو ئەفریقا و ئەمریکای باشوور.

ڕووسیا بە ئاشکرا دژایەتی خۆی بۆ هەوڵەکانی ئەڵمانیا و ژاپۆن بۆ بەدەستهێنانی کورسی هەمیشەیی لە ئەنجومەنی ئاسایش دەربڕی و ئاماژەی بەوەدا کە وڵاتانی ڕۆژئاوا و ئەندامانی ناتۆ لە ئێستاوە بە شێوەیەکی ناڕێژەیی نوێنەرایەتیان هەیە و وەک یەک بلۆک دژی بەرژەوەندییەکانی ڕووسیا دەنگ دەدەن.

 

سەرچاوە: گاردیان

 

زۆرترین بینراو
© 2026 Awene Online, Inc. All Rights Reserved.
×