براوەی کۆبوونەوە مێژووییەکەی ترەمپ‌و پوتین‌و شی کێ بوو؟
  2026-11-20     
ترەمپ‌و پوتین‌و شی

ئا: ئاوێنە

 

براوەی گەورەی کۆبوونەوە مێژووییەکەی ترەمپ و پوتین و شی، سەرۆکی روسیا بوو،  ئەو سەرکردەیەی کە ئەوەی ئارەزووی دەکرد بەدەستی هێناو لەهەوڵە درێژخایەنەکانیدا سەرکەوتوو بوو لەگەڕاندنەوەی پێگەی ڕووسیا وەک زلهێزێکی جیهانی.

 

لەبەردەم کامێراکاندا، ڤلادیمێر پوتین، سەرۆکی ڕووسیا لە پاڵ سەرکردەکانی دوو زلهێزی جیهانی وەستابوو. ستایشی گشتی لە یەکێک لەوانە، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا وەرگرت، کە بە “هاوڕێم” ناوی برد.

لە نێوان کۆبوونەوەکانی لەگەڵ لانیکەم حەوت سەرکردەی جیهان لە ماوەی دوو ڕۆژدا ڕایگەیاند کە هەوڵەکانی گۆشەگیرکردنی وڵاتەکەی شکستی هێناوە.

ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز لە شیکارییەکدا بەناونیشانی “لوتکەیەک ئەو سەرکەوتنە بەپوتین دەبەخشێت کە ئارەزووی دەکات: پێگەی یەکسان لەگەڵ زلهێزەکان” نووسیویەتی "پوتین وەک براوەی گەورە دەرکەوت دوای ئەوەی ڕۆژی پێنجشەممە لەگەڵ ترەمپ و شی جینپینگ سەرۆکی چین لە میانی کۆبوونەوەی لوتکەدا لە شاری شنژن لە چین کۆبووەوە. سەرکردەی ڕووسیا بە سەرکەوتنێکی ڕەمزییەوە لە شەڕەکەیدا بۆ گەڕاندنەوەی شوێنی ڕووسیا وەک زلهێزێکی گەورە لە ناوەندی کاروباری جیهاندا هەنگاوی نا.

پوتین شانبەشانی ترەمپ و شی، ئەو دوو سەرکردەیەی کە زۆرترین بەشدارییان کردووە لەدەربازبوونی لەگۆشەگیری دوای داگیرکردنی ئۆکرانیا لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە، نیشانیدا کە دەتوانرێت لەلایەن ئەو زلهێزانەی کە زۆر گرنگن قبوڵ بکرێت، بەبێ ئەوەی هیچ سازشێک بکات کاتێک باس لەشەڕ دەکرێت.

ئەنجێلا ستاندت، پسپۆڕی ڕووسیا و هاوکارێکی باڵا لەپەیمانگای ئەمریکی ئینتەرپڕایز دەڵێت "ئەو کۆتایی بەو گۆشەگیرییە دەهێنێت کە لانیکەم ڕۆژئاوا هەوڵیدا بیسەپێنێت بەسەریدا دوای لەشکرکێشییەکە." لەگەڵ شی و ترەمپ کۆدەبێتەوەو گۆشەگیری و سزاکان دەڕۆن".

ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز بڵاویکردەوە، کۆبوونەوەی سێ قۆڵی - یەکەم کۆبوونەوەی لە جۆری خۆی لە نێوان سێ وڵاتەکەدا - شانۆیەکی دیپلۆماسی گەورە بوو کە رۆڵی ڕووسیای بەرزکردەوە. ڕووسیا لە ڕووی هێزی ئابووری و قەبارەی دانیشتووان و زۆربەی نیشاندەرە سەرەکییەکانی دیکەی کاریگەرییەوە لە هەردوو وڵاتی ئەمریکا و چین دواکەوتووە.

ئیستسنای گەورە، جگە لە قەبارەی خاکەکە و هەندێک سەرچاوەی سروشتی، چەکی ئەتۆمییە. ڕووسیا گەورەترین جبەخانەی جیهان دەپارێزێت، کە میراتی یەکێتی سۆڤیەتە و پوتینیش دڵنیا بوو لەوەی کە ئەمە لەلایەن هیچ کام لە بەشداربووانەوە نادیدە ناگیرێت.

تەنها چەند کاتژمێرێک بەر لە گەیشتنی پوتین بۆ لوتکەی هاوکاری ئابووری ئاسیا و زەریای هێمن، فڕۆکە بۆمب هاوێژە ئەتۆمییە ستراتیژییەکانی ڕووسیا بۆ یەکەمجار لە دوای سەردەمی سۆڤیەتەوە لە ڤێتنام نیشتنەوە.

لە شاری شێنژن، شرۆڤەکارێکی ناسراوی لایەنگری پوتین وێنەی گیراوە کە لە ئەفسەرێکی ڕووسی نزیک دەبێتەوە "چێگێت"ی هەڵگرتووە، کە ئامێری فەرماندەیی و کۆنترۆڵکردنی ئەتۆمییەو لەگەڵ سەرکردەی ڕووسیادایە لە هەموو شوێنێک و پرسیار دەکرێت: "ئایا ئەمە جانتای ئەتۆمییە، بەتەواوی هەمان جانتایە؟"

پوتین لە ماوەی نۆ ساڵدا بە شێوەیەکی کەسی لەلوتکەی ساڵانەی ئەپێک ئامادە نەبووبوو. چالاکییە کەسییەکە لە ساڵی ٢٠١٩ تا ٢٠٢١ هەڵوەشابووەوە، ئەمریکا کە لە ساڵی ٢٠٢٣ دەستی بەسەر ڕێکخراوەکەدا گرتبوو، بەهۆی شەڕی ئۆکرانیا بانگهێشتی نەکردبوو، لەکاتێکدا فەرمانی دەستگیرکردنی نێودەوڵەتی لەسەر گواستنەوەی منداڵانی ئۆکرانیا بۆ ڕووسیا سەردانەکانی بۆ پیرۆ و کۆریای باشوور لە ساڵانی ٢٠٢٤ و ٢٠٢٥ ئاڵۆزتر کردبوو.

بەڵام ڕۆژی پێنجشەممە، سەرکردەی ڕووسیا لەسەر شانۆی فەرشی سوور شانبەشانی هاوتا ئەمریکی و چینییەکانی کورسییەکی پێدرا، سەرەڕای پەرەسەندنی شەڕی ئۆکرانیا و کوژرانی ژمارەیەکی پێوانەیی لە خەڵکی مەدەنی ئۆکراینی و هەڵوێستی توندی گرتەبەر لە کاتی هەوڵە نوێیەکانی ئیدارەی ترەمپ بۆ کۆتاییهێنان بە ململانێکان.

لە میانی دیدارەکە و دوای کۆبوونەوەکە، سەرۆکی ڕووسیا و ترەمپ ڕەخنەی توندیان لە دادگای تاوانە نێودەوڵەتییەکان گرت، کە فەرمانی دەستگیرکردنی بۆ پوتین دەرکرد.

لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا پوتین ڕایگەیاند کە ئەو و ترەمپ ڕێبازێکی هاوبەشیان هەیە بۆ "بەهاکانی شارستانیەت"و "بۆچوونەکانیان" وەک یەکە.

لە بەیاننامە فەرمییەکەی سێ سەرکردەی جیهانی دوای کۆبوونەوەکەیان هیچ ئاماژەیەکیان بە ململانێی ئۆکرانیا نەکردووە، هەرچەندە پوتین و ترەمپ لە میانی گفتوگۆکانی پێش کۆبوونەوەی لوتکەی سێقۆڵیدا ئەو پرسەیان تاوتوێ کردووە.

ئۆکرانیا و وڵاتانی ئەوروپا چەندین جار ڕایانگەیاندووە کە پێویستە لە هەر گفتوگۆیەکدا بەشدار بکرێن کە تایبەتە بە ئاسایشی خۆیان. لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ کەناڵی ئێن بی سی نیوز پێش کۆبوونەوەی لوتکەکە، سەرۆکی ئۆکرانیا ڤلادیمیر زێلێنسکی ڕایگەیاند، “وڵاتانی گەورە هەمیشە پێیانوایە دەتوانن بڕیار لەسەر داهاتووی هەموو جیهان بدەن، بەڵام ئەمە هەڵەیەکی گەورەیە، بێ گومان”.

بەڵام پێدەچێت ترەمپ و پوتین هاوبەشی ئەو بۆچوونە بن کە "تەنها چەند یاریزانێکی بەڕاستی جددی هەن" لە کاروباری جیهانیدا کە گرنگن.

ستێنت، توێژەر لە پەیمانگای ئەمریکی ئینتەرپڕایز دەڵێت "دیارە ترەمپ سەرۆکێکی تەواو جیاوازە. ئەو دڵخۆشە کە لەگەڵ ئەم سەرکردە تاکڕەوانەدا دەبینرێت. بەڕاستی گرنگی بەو شتە نادات کە لەگەڵ هاوپەیمانەکانی ئەمریکادا ببینرێت، جا ئەوروپی بێت یان ئاسیایی".

کاتێک پرسیاری ئەوەی لێکرا کە ئایا لوتکەی ڕۆژی پێنجشەممە دەگاتە یاڵتایەکی نوێ - کۆنفرانسی جەنگی جیهانی دووەم کە فرانکلین ڕۆزڤێڵت و وینستن چەرچڵ و جۆزێف ستالین دانوستانیان لەسەر چارەنووسی ئەوروپای دوای جەنگ کرد - پوتین وەڵامی دایەوە "یاڵتا هەڵە نەبوو"

ساڵانێکە یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی دەسەڵاتی پوتین، پێچەوانەکردنەوەی پاشەکشەی دەسەڵاتی ڕووسیا بووە کە دوای ڕووخانی یەکێتی سۆڤیەت هاتە ئاراوە، کە بەناوبانگە بە "گەورەترین کارەساتی سیاسی ئەم سەدەیە" وەسفی کردووە.

پوتین لە وتارێکیدا لە ساڵی ٢٠٠٤ دوای هێرشێکی تیرۆریستی بۆ سەر قوتابخانەیەک لە بێسلان ئاماژەی بەوەدا کە ئێمە نیشانمان داوە لاوازین، لاوازەکانیش شکست دەهێنرێن. پوتین لەدەستدانی دەسەڵاتی مۆسکۆی بە زەلیل و زەلیل زانی و بێزار بوو لە شێوازی مامەڵەکردنی بەرپرسانی ئەمریکا وەک سەرکردەیەکی پلە دوو. بۆ زۆربەی ساڵانی نەوەدەکان و ٢٠٠٠ەکان، سەرکردەکانی ئەمریکا مۆسکۆیان وەک هێزێک نەدەبینی کە لە کاروباری جیهاندا حسابی بۆ بکرێت یان لێی بترسێت.

دوای کۆبوونەوەی لوتکەی ڕۆژی پێنجشەممە کە تەڵەی سەرکردەیەکی زلهێزی پێبەخشی، پوتین بەشێکی کۆنگرە ڕۆژنامەوانییەکەی بۆ ڕاگەیاندنی ئەوەی کە بەرپرسیار نییە لە داگیرکردنی ئۆکرانیا تەرخانکرد، لەبری ئەوە بەرپرسیارێتییەکەی گەڕاندەوە بۆ نوخبە ڕۆژئاواییەکانی پێشوو.

پوتین ڕۆژی پێنجشەممە لە میانی کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا وتی "ئەوان پێیان وابوو هیچ شتێک نەماوە بۆ دانوستان لەگەڵ ڕووسیا، تەنها دەبێت فشاری لەسەری دروست بکەیت. ئەو فشارەشیان گەیاندە ئاستی دوژمنایەتی و شەڕ".

زۆرترین بینراو
یه‌كه‌م چاوپێكه‌وتنی لاهور شێخ جه‌نگی له‌ زیندانه‌وه‌
دوای ٣٥ ساڵ لە مانەوەیان لە تونس؛ عێراق دوو فڕۆکەی مێژوویی جۆری "بۆینگ ٧٤٧" دەفرۆشێت
هاوپه‌یمانی نیشتمانی: هێزێکی ئەمنی هەڵیانکوتاوەتە سەر بارەگای سەرەکیی حزبمان لە هەولێر
تره‌مپ: له‌ په‌یوه‌ست به‌ ئێرانه‌وه‌ تا دوای سه‌ری ساڵی نوێ چاوه‌ڕێ ده‌كه‌ین
له‌سه‌ر دۆسیه‌ی قاچاخچێتی له‌ جورف سه‌خر، به‌ڕێوه‌به‌ری گشتیی كۆمپانیای هێڵی بۆرییه‌‌ نه‌وتییه‌كان ده‌ستگیركرا
پاش هەنگاوەکەی جورف سەخر و پەیامەکەی عەلی زەیدی؛ فەرماندەی زێرەڤانی: هێزەکانمان لە ئامادەباشیی تەواودان بۆ پاراستنی هەرێم
ڕەشنوسی بودجەی 2027ی عێراق تەواوکرا؛ داهاتی نانەوتی دەگاتە 19٪ و دۆسیەی نەوتی هەرێم وەک بەربەستی سەرەکی دەمێنێتەوە
جرف الصخر لەسەر لێواری تەقینەوە؛ ئەمریکا بە تەلەفۆن و ئێران لە مەیداندا
یەرەکە: کۆماری ئیسلامیی ئێران بە درۆن و تۆپخانە سنووری سەردەشتی بۆردوومان کرد و هیچ زیانێک بەر هێزەکانمان نەکەوتووە
ترەمپ بە ئامادەبوونی پووتین و شی جینپینگ: ڕێگە نادەین ئێران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی
© 2026 Awene Online, Inc. All Rights Reserved.
×