"ماسکیزم"، چۆن ئیلۆن ماسک بوو بەهێمای سەردەمی ئێمە؟
  2026-11-21     
ئیلۆن ماسک

ئا: ئاوێنە

 

ئایا ئیلۆن ماسک "هێما"ی سەردەمی ئێمەیە؟ مێژوونووسی کەنەدی "کوین سلۆبۆدیان"و نووسەر و تیۆریستی تەکنەلۆژیا "بین تارنۆف"، لە کتێبێکدا کە پێکەوە نووسیویانە، بە ناوی "ماسکیزم. چۆن ئیلۆن ماسک بوو بەنیشانەو هێمای سیستەمی نوێ"، ئاماژە بەوە دەکەن کە ماسک کاریگەرترین کەس دەبێت لەسەدەی بیست‌و یەکەمدا".

لە\پێشەکی کتێبەکەیاندا دەنووسن "هەموومان بۆچوونێکی دیاریکراومان هەیە لەسەر ئیلۆن ماسک، ئەو خاوەنکارێکی درەوشاوەیە کە زانستی خەیاڵی دەکاتە واقیع". 

ئەم دوو نووسەرە شیکارییەکی جیاوازیان هەڵبژارد: نەک ماسک کێیە، بەڵکو "ماسک هێمای چییە"و خاڵی دەستپێکیان زاراوەیەکی دیکەیە کە نزیکەی سەدەیەک لەمەوبەر سەریهەڵدا: "فۆردیزم"، لەناوی هێنری فۆردی داهێنەری ئۆتۆمبێلی ئەمریکییەوە هات. فۆردیزم "نازناوێک بوو، وێنەیەکی سەرمایەداری سەدەی بیستەم بوو، لەسەر بنەمای تێکەڵکردنی بەرهەمهێنانی بەکۆمەڵ و بەکارهێنانی بەکۆمەڵ، بەم شێوەیە ئێمە ماسک دەبینین: نەک وەک مرۆڤێکی سادە، بەڵکو وەک نوێنەری دیدێکی فراوانتر: "ماسکیزم".

 

ئەمە بەشێکە لەگفتوگۆیەک کە "کوین سلۆبۆدیان" سەبارەت بەکتێبەکەیان "ماسکیزم" لەگەڵ میدیاکانی کەنەدا ئەنجامیداوە:

 

هێنری فۆرد دژە جوولەکەیەکی بەناوبانگ بوو، بەڵام ماسک لەژینگەی ئەفریقای باشوورەوە هاتووە کە مەکۆی ئاپارتایدو جیاکاری توندی ڕەگەزییە.

- بەڵێ. فۆرد نەیارێکی کۆنەپەرستانەی سەندیکاکانی کرێکاران بوو، هەروەها نەیارێکی کەرتی داراییش و لەگەڵ ئەوەشدا، فۆردیزم لە کۆتاییدا سازشکردن و گەیشتن بە جۆرێک لە گرێبەستی کۆمەڵایەتی بوو، کە پێویستییەکانی کەسانێکیان لەبەرچاو گرت خۆی هیچ هاوسۆزییەکی تایبەتی بۆیان نەبوو: کرێکارەکانی.

ماسک بە شێوەیەکی کۆنەپەرستانە دوژمنایەتی سەندیکاکان دەکات، لەهەمان کاتدا شۆڤێنیزمێکی ڕەگەزیش پیشان دەدات. تەنانەت ئەگەر بەدژە جوولەکە تایبەتمەندی نەکەین، بە دڵنیاییەوە دەتوانین بڵێین کە پشتگیری لەباڵادەستی ڕەگەزی سپی پێست دەکات.

پرسیارەکە ئەوەیە ئایا سەرەڕای بیروباوەڕە سیاسییە کەسییەکانی، دەتوانێت سەرکردایەتی سیستەمێکی کۆمەڵایەتی بکات کە گروپە جیاوازەکانی دانیشتووان تێکەڵ بکات و لەهەمان کاتدا مۆدێلی بازرگانییەکەی بە بەردەوامی بهێڵێتەوە.

 

ئەگەر ماسک هێمای سەردەمە، ئەی ترەمپ؟

– ترەمپ، لە خولی یەکەمی خۆیدا، وەکو تێکدەرێکی سیاسی مامەڵەی کرد. هاتە سەر دەسەڵات و کۆدەنگییەکی هەڵوەشاندەوە کە دەیان ساڵە لەسەر بازرگانی ئازاد و باڵادەستی بەکاربەران بەسەر کرێکاران و دامەزراندنی هەندێک جۆری هاوکاری نێودەوڵەتی فرەلایەنەدا زاڵ بوو. بەڵام دیدێکی ئابووری یەکگرتووی ڕاستەقینە نەبوو. لە ئیدارەی دووەمی ترەمپدا، هەموومان سەرنجمان لەسەر یاریزانە گەورەکانی تەکنەلۆژیایە، ئەوانەی پێیان دەوترێت براکانی تەکنەلۆژیا، چونکە ئێستا ئەوان هێزی بزوێنەری ئابوورین لەناو ئامێری سیاسی ترەمپدا. ئابووری سیاسی ئەمریکا تا ڕادەیەکی زۆر پشت بەکۆمپانیاکانی دۆڵی سلیکۆن دەبەستێت. کەواتە کاتێک سەرکردەکانی ئەم کۆمپانیایانە خۆیان لەگەڵ یاریزانێکی سیاسیدا هاوپەیمان دەکەن کە هەوڵی ڕووخاندنی دامەزراوەکان دەدات، بەڕاستی دەسەڵاتێکی گەورە دروست دەبێت. پێموایە دەمامککردن هەوڵی کۆکردنەوەی سیاسەتە لەگەڵ دەسەڵاتی ئابووری. 

 

ئایا لێرەدا پارادۆکسێک نییە؟ لە لایەک ماسک پشتگیری لەهەموو ئەم هەڵچوونانەو بەجۆرێک لە داڕمانی دیموکراسی لیبراڵ دەکات. بەڵام لەلایەکی ترەوە باسی پەیوەندییەکی هاوژیانی لەگەڵ دەوڵەت دەکەیت؟

– من بە پارادۆکسیکی نازانم. پێموایە ماسک دەوڵەت وەک پلاتفۆرمێک دەبینێت کە پێویستی بەدیزاینکردنەوە هەیە بۆ ئەوەی باشتر لەگەڵ بەرژەوەندییە ئابوورییەکانیدا بگونجێت. ئەمە بەو مانایە نییە کە دەیەوێت دەوڵەت بە تەواوی هەڵبوەشێنێتەوە. واتە دەیەوێت هەندێک بەشەکانی کەم بکاتەوەو لەهەمان کاتدا بەشێکی دیکەی بەشێوەیەکی توند بەهێز بکات.

 

یەکێک لە تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی دیموکراسییە لیبراڵەکان، قبوڵکردنی کۆمەڵێک بەهای مرۆڤدۆستانە بوو. ئایا ئێستا پێدەچێت ئەم بەهایانە بەهۆی کەسانی وەک ماسکەوە وردە وردە نەمێنن؟

– پێموانییە ئەمریکا لەسەرەتاوە وەک دەوڵەتێک بنیات نرابێت کە بۆ ڕێزگرتن لەژیانی مرۆڤ داڕێژراوە. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا گرێبەستی کۆمەڵایەتی- ئەو بیرۆکەیەی کە دەوڵەت دەبێت گرنگی بەهاووڵاتیانی بدات- لە دڵی هەموو فۆرمێکی سەرکەوتووی سیاسەتدایە لەسەردەمی مۆدێرن. یەکێک لەتایبەتمەندییە بەڕاستی سەرنجڕاکێشەکانی ماسک ئەوەیە کە پێناچێت ئەم بنەمایە قبوڵ بکات. مەسەلەکە ئەوەندە لەدەستدانی ئەرکێکی مرۆیی نییە. زیاتر لەدەستدانی ئەرکی کۆمەڵایەتی دەوڵەتە، کە زۆر بنەڕەتیترو پێویستترە. ماسک نە لەو ئەرکە تێدەگات و نەهاوبەشی دەکات. بە سادەیی، ئەو باوەڕی بەکۆمەڵگا نییە.

 

ئایا پێویستە وای دابنێین کە ئەم دۆخە بەتەواوی ئاساییە بۆی، چونکەلە وڵاتێکەوە هاتووە کە بڵێین جیاکاری ڕەگەزی بەربەری هەبووە؟

- بێگومان. ماسک قبوڵکردنی ئەو فۆرمەی ئاپارتایدی دەربڕیوە کە پێش ساڵی ١٩٩٤ هەبووە، کاتێک لەدەوڵەتێکدا گەورە دەبیت کە کەمینەیەک حوکمڕانی دەکات، زۆر ئاسانە مامەڵە لەگەڵ زۆرینەی دانیشتووان بکەیت وەک ئەو کارەکتەرانەی کە لەیارییە ڤیدیۆییەکاندا پێیان دەوترێت NPC، واتە کارەکتەرەکان کە لەلایەن یاریزانەکەوە کۆنتڕۆڵ نەکراون. ئەم کەسانە بەسادەیی لەپەراوێزدا بوونیان هەیە. هیچ مافێکی سیاسییان نییە. بەتایبەتی بە شێوەیەکی ئامرازی مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت: ئەگەر بتوانن بەشداری لەهێزی کاردا بکەن، باشە. کاتێک کەڵکیان نەما، دیپۆرتیان دەکەیتەوە بۆ بانتۆستانەکان وەک شوێنی زبڵدان بۆ هێزی زیادە. بێگومان ئەمە ئەو ژینگەیە بوو کە ماسک تێیدا گەورە بووە. هەروەها ژینگەیەک بوو کە هەوڵی دۆزینەوەی زەمینەیەکی ناوەند لەنێوان سەرمایەداری ئەمریکی‌و ئابووریی پلان بۆ داڕێژراوی ناوەندی بلۆکی سۆڤیەت و جیهانی کۆمۆنیستدا دەدا. ئەفریقای باشوور لەساڵانی کۆتایی ئاپارتایددا کراوە بوو بەڕووی سەرمایەی جیهانیداو تێکەڵ بەجیهانگیری بوو، بەتایبەتی لەڕێگەی هەناردەکردنی زێڕو ئەڵماسەوە. بەڵام لەهەمانکاتدا هەوڵیدا خۆی چەسپێنێت و خۆی بگۆڕێت بۆ جۆرێک لەقەڵا. بیرۆکەی بنەڕەتی لێرەدا کۆمەڵگایەکە کە لەلایەن دوژمنەکانەوە گەمارۆدراوە، چ لەناوخۆو چ لەدەرەوەو پێویستی بەتەکنەلۆژیا هەیە بۆ پاراستنی خۆی. ئەمە بە جۆرێک لەجۆرەکان جەوهەری مۆدێلی بازرگانی ماسکە، بەڵام هەروەها ئەو شێوازەی کە هێشتا خەیاڵی سیاسەت دەکات.

 

ئایا ئیلۆن ماسک هۆکارێکە بۆ ڕەشبینی بۆ سەدەی بیست و یەکەم؟

– من پێموانییە. لە کتێبەکەدا هەوڵ دەدەین وێنەیەکی ئاڵۆزتر بخەینەڕوو کە چۆن ماسک سامانەکەی بەدەستهێناوە. بۆ نموونە ئێمە بابەتی ساڵانی سەرەتای تێسلامان هەیە، کاتێک باراک ئۆباما کە خەریک بوو ببێتە سەرۆکی ئەمریکا، دیدگایەکی هەبوو بۆ ئەوەی وڵاتەکە بەرەو وزەی سەوزو سەرچاوە نوێبووەکان بگۆڕێت. ئامانج لێی کەمکردنەوەی پشتبەستنی ئەمریکا بوو بەنەوتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و سنووردارکردنی بەشداریکردنی لەئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی دەرەوەی وڵات. ماسک ئەو کەسە بوو کە سوودی لەم دیدگایە وەرگرت، چونکە تێسلا قەرزێکی نیو ملیار دۆلاری وەرگرت، کە لەبنەڕەتدا لەو کاتەدا پاشەکەوتی کرد. کەواتە ساتێک هەبوو کە ماسک بۆ مەبەستێکی ئەرێنی بەکارهات. ئەگەر دەوڵەت ئامادەیە سنوورێک بۆ سەرمایە دابنێت، ئەو تەکنەلۆژیا بەسوودانەی کە لەکەرتی تایبەتدا پەرەیان پێدەدرێت دەستنیشان بکات و دواتر ئاراستەیان بکات بەرەو ئامانجە سودبەخشەکانی کۆمەڵایەتی، ئەوا من پێموایە پێویستە بەتەواوی پشتگیری لەم جۆرە ڕێبازە بکەین. شتەکان بەهەڵەدا دەچن کاتێک سەرمایە زۆر خۆبەڕێوەبەریی بەدەستدەهێنێت بۆ ئەوەی ڕێڕەوی خۆی دیاری بکات، لەکاتێکدا دەوڵەت سنووردارە بەوەڵامدانەوەی داواکارییەکانی. ڕێک ئەمەیە کە ئەمڕۆ لەئەمریکا ڕوودەدات.

کوین سلۆبۆدیان، نووسەری کتێبی "ماسکیزم"، لەگەڵ بین تارنۆف

زۆرترین بینراو
© 2026 Awene Online, Inc. All Rights Reserved.
×