سیاسەتی بانێك و دوو هەوا لەنێوان وڵاتانی بەناو ئیسلامیدا

لوقمان مصطفی صالح
  2026-01-09   

لە ماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا، سیاسەتی ناوچەیی شێوازێكی نوێی پێداچوونەوەی بەخۆیەوە گرتووە، كە لە زۆربەی كاتدا پێچەوانەی گوتارە فەرمییەكانی خۆیەتی. زۆرێك لە وڵاتانی بەناو ئیسلامی، بە شێوەیەكی ئاشكرا یان نائاشكرا، دەست بە دروستكردنی پەیوەندی سیاسی، ئاسایشی و ئابووری لەگەڵ ئیسرائیل دەكات.

نمونەی تازەی ئەم بۆچوونە، هەوڵی نزیکخستنەوەی نێوان سوریا و ئیسرائیلە، كە بە ناوەندگیری هێزە نێودەوڵەتییەكان ڕێكخراوە. ئەم پەیوەندییانە لە ئاستی دیپلۆماسی، بازرگانی، تەكنەلۆجیا و تەنانەت هاوكاری سەربازییەوە، زیاتر لە پێشتر ئاشكرا بوونەتەوە.

بەڵام لە هەمان كاتدا، كاتێك باسی كورد دەكرێت، هەمان ئەو وڵاتانە یان میدیا و گوتاری سیاسییەكانیان، هەوڵ دەدەن كورد وەك “هاوپەیمانی ئیسرائیل” تاوانبار بكەن. ئەم تاوانباركردنە زۆرجار بەبێ بەڵگە و بە شێوەیەكی هەستیارانە پیشان دەدرێت، بە شێوەیەك كە گویی هاوپەیمانی بۆ هەندێك حەڵاڵە و بۆ هەندێكی تر تاوانە.

پرسیاری سەرەكی لێرەدا ئەوەیە: بۆچی ئەو شتێك كە بۆ دەوڵەتەكان “سیاسەتی سەروەری و پاراستنی بەرژەوەندی نیشتیمانی” هەژمار دەكرێت، كاتێك بۆ كورد ـ وەك نەتەوەیەكی بێ‌دەوڵەت ـ بە “خیانەت” و “تاوان” ناسراوە؟

وڵاتانی ناوچە، كاتێك پەیوەندی لەگەڵ ئیسرائیل دروست دەكەن، ئەوە بە ناوی پێویستییەكانی دۆخی نێودەوڵەتی، بەرژەوەندی ئاسایشی، داواكاری ئابووری و “ئەمری واقیع” ڕاست دەخەنەوە. ئەم هۆكارانە لە نێوان زانایانی سیاسەتدا وەك شتێكی باوو قەبوڵكراوە.

بەڵام كاتێك كورد، وەك نەتەوەیەكی بێ‌دەوڵەت و بێ‌پشت، هەوڵ دەدات هاوپەیمان بدۆزێتەوە بۆ پاراستنی بوونی خۆی، ناسنامەی نەتەوەیی و پارێزگاری لە ژیانی گەلەكەی، ئەوە بە شێوەیەكی جیاواز تێدەڕوانرێت. ئەم جیاوازییە لە تێڕوانینەكاندا، نیشانەیەكی ڕوونی سیاسەتی دوو ستانداری جیاوازە،پێشینان گوتویانە سیاسەتی بانێك و دوو هەوا.

كورد، بە درێژایی مێژووی كۆن و نوێ، قوربانی سیاسەتی نكوڵی بوون و ڕەتكردنەوەی ناسنامەی خۆی بووە. لە زۆربەی قۆناغەكاندا، بێ‌هاوپەیمان و بێ‌پشت جێهێڵراوە و گۆشەگیری سیاسی بەسەردا سەپێنراوە. لەوانەیە هەندێك جار، بۆ پاراستنی مانەوەی خۆی، پەیوەندییەكی سیاسی دروست كردبێت، بەڵام ئەوە زۆرجار بە هێرش و تاوانباركردن وەڵام دراوەتەوە.

لە بنچینەدا، پەیامی كورد نە دژایەتی گەلانی ترە و نە بەدوای كۆڵۆنیالیزمە؛ بەڵكو داواكردنی مافێكی سروشتییە: مافی مانەوە، مافی پاراستنی خاك، و مافی دانپێدانان وەك نەتەوەیەكی سەربەخۆ.

لەوەدا پرسیارێكی تر سەرهەڵدەدات: ئەگەر هاوپەیمانی لەگەڵ ئیسرائیل حەرامە، بۆچی بۆ هەمووان حەرام نییە؟ و ئەگەر بۆ دەوڵەتەكان ڕێگەپێدراوە، بۆچی بۆ نەتەوەیەكی بێ‌دەوڵەت وەك كورد قەدەغە دەكرێت؟

ئەم دووڕووییە سیاسییە تەنها یەك ڕاستی دەردەخات: كێشە لە هاوپەیمانی نییە، بەڵكو لە فۆبیای بوونی كوردە؛ فۆبیای دانپێدانان بە گەلێك كە لەسەر خاكی خۆی داوای ماف و ئازادی دەكات.

لە كۆتاییدا، كورد وەك هەر نەتەوەیەكی تر، لە ڕووی یاسای نێودەوڵەتی و بنچینەكانی شەرعی و مرۆییدا، مافی هەڵبژاردنی هاوپەیمان هەیە بۆ پاراستنی ژیان، بەرگری لە ناسنامە و داهاتووی خۆی. تا ئەو كاتەی سیاسەتی ناوچەیی لە

دووڕوویی و بەكارھێنانی هەست و سۆز وەستان نادەدات، ئەم تاوانباركردنە بەردەوام دەبێت. بەڵام مێژوو زۆرجار نیشانی داوە كە ڕاستی، هەمیشە بەرەو هەورازە هەرچەند هێواشبێ بەڵام هەمیشە دەردەكەوێت و سەردەكەوێ.

وتاری زیاتر

زۆرترین بینراو
یه‌كه‌م چاوپێكه‌وتنی لاهور شێخ جه‌نگی له‌ زیندانه‌وه‌
دوای ٣٥ ساڵ لە مانەوەیان لە تونس؛ عێراق دوو فڕۆکەی مێژوویی جۆری "بۆینگ ٧٤٧" دەفرۆشێت
هاوپه‌یمانی نیشتمانی: هێزێکی ئەمنی هەڵیانکوتاوەتە سەر بارەگای سەرەکیی حزبمان لە هەولێر
تره‌مپ: له‌ په‌یوه‌ست به‌ ئێرانه‌وه‌ تا دوای سه‌ری ساڵی نوێ چاوه‌ڕێ ده‌كه‌ین
له‌سه‌ر دۆسیه‌ی قاچاخچێتی له‌ جورف سه‌خر، به‌ڕێوه‌به‌ری گشتیی كۆمپانیای هێڵی بۆرییه‌‌ نه‌وتییه‌كان ده‌ستگیركرا
پاش هەنگاوەکەی جورف سەخر و پەیامەکەی عەلی زەیدی؛ فەرماندەی زێرەڤانی: هێزەکانمان لە ئامادەباشیی تەواودان بۆ پاراستنی هەرێم
ڕەشنوسی بودجەی 2027ی عێراق تەواوکرا؛ داهاتی نانەوتی دەگاتە 19٪ و دۆسیەی نەوتی هەرێم وەک بەربەستی سەرەکی دەمێنێتەوە
جرف الصخر لەسەر لێواری تەقینەوە؛ ئەمریکا بە تەلەفۆن و ئێران لە مەیداندا
یەرەکە: کۆماری ئیسلامیی ئێران بە درۆن و تۆپخانە سنووری سەردەشتی بۆردوومان کرد و هیچ زیانێک بەر هێزەکانمان نەکەوتووە
ترەمپ بە ئامادەبوونی پووتین و شی جینپینگ: ڕێگە نادەین ئێران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی
© 2026 Awene Online, Inc. All Rights Reserved.
×