کاتێك زاناکان لە سیاسییەکان دەبەنەوە و رۆبۆت ده‌بێت به‌ سەرۆکی وڵات

نەوزاد جەمال
  2024-04-24   

ئایا زاناکان دواجار گرەوەکە لە سیاسییەکان دەبەنەوە و بە رۆبۆتەکان، جێ بە سەرکردەی وڵاتان لێژدەکەن؟ بەلای کەسێکەوە کە هێشتا چارەنووسی مووچەکەی گرنگتریینە، ئەم پرسیارە وڕێنە، یان جۆرێکە لە خەیاڵی زانستی.

بەڵام، پێشکەوتنی خێرای تەکنۆلۆژیای 'زیرەکیی/ مێشکی دەستکرد' نەک شۆڕشێکیترە، بەڵکو جیهانێکی جیاوازتر دەهێنێتە ئاراوە، کە مرۆڤ خۆی بە دەستییەوە گیرۆده‌ ده‌بێت.

بەردەوام، فەیلەسوفەکان بۆچوون و ڕا ی جیاوازیان لەسەر پەیوەندی و ڕۆڵی 'هۆش' و ئاگایی و ئەقڵ، بە واقیعەوە هەبووە. ئێستاش، کە ژیریی دەستکرد لە برەودایە، ده‌كرێت جێی هۆش و ئەقڵی مرۆڤ بگرێتەوە.

كێبڕکێیەکی خێرا لەنێوان زلهێزەکان و کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکاندا هەیە: چۆن هێزی 'زیرەکیی دەستکرد' لە دەستدەرنەچێت. پەرلەمان و ناوەندەکانی بڕیار لە ئەورپا سەرقاڵی پرسیارێکی چارەنووسسازن: چۆن رێکاری پێویست بۆ ئەو پەرەسەندنانە دابنرێن؟

لای سیاسی و چالاکوانانی ژینگەپارێز، ئەو هەڕەشانەی بەهۆی ئەو تەکنۆلۆژیاوە دووچاری مرۆڤایەتیی دەبن، چارەنووسسازن. هەر لە نەمانی تایبەتمەندێتی تاک، گلدانەوەی زانیاری کەڵەکەبوو -مێگاداتا- و ئاراستەکردنی رەفتار و بیرکردنەوەی دەنگدەر لە هەڵبژاردنەکان، مەترسییەکانی سه‌ر پەروەردە و فێرکردن و هتد... هەموویان هەڕەشەی بوونەکین.

ترس و نیگه‌رانییه‌کان لەوێوە سەرچاوە دەگرن؛ توانای رۆبۆتەکان و ژیریی دستکرد لە مرۆڤ سەرترە. لێکدانەوەو خوێندنەوەی چەندین داتا، هەزارانجار لە مرۆڤ خێراترە؛ چیتر ئەمە رکابەرێکی ئاسان نییە. بوونەوەرێك بەچەند چرکە و خولەکێك، ملیۆنەها داتا کۆبکاتەوە و شرۆڤە بکات و وەڵامیش بداتەوە، داچڵەکێنەرە. "موعجیزە"یەکە، کە توانا و خێرایی دەستگەیشتنی بە داتاکان لە هەموو لایەک و لە یەککاتدا، مرۆڤایەتی دەباتە قۆناغی پاش هەژموونی مرۆڤایەتییەوە. دۆخی تەکنۆلۆژیای نوێ/ زیرەک، قۆناغی پاشمرۆییە.

لەبەرئەوە، پێویسته‌ جارێکیتر بیر لە "مرۆڤبوون" بکەینەوە. چیتر، مرۆڤ دروستکراوێک نییە وەک ئەوەی لە ئەفسانە و چیرۆکە ئایینییەکاندا هاتووە. بەڵکو، خۆی دروستکەر و بەدیهێنەری "هەبوویەکی باڵایە" کە لە خۆشی زیرەکترە!

ئەمەش تەواو پێچەوانەی بۆچوونەکەی 'جۆن مەکارتی'(١٩٢٧-٢٠١١)یە- یەکێکە لەباوکانی دامەزرێنەری زیرەکی دەستکرد- کە پێیوابوو؛ زیرەکی دەستکرد نموونەیەکی بیرکردنەوەی لۆژیکییە و ده‌كرێت بەهۆیەوە و بە لاساییکردنەوەی مێشکی مرۆڤ، بیرکردنەوەیەکی ئەبستراکت پێشکەشبکات. لەبنەڕەتدا ئامرازێکی خزمەتکارە، کە بۆ دۆزینەوەی چارەسەری کێشەکانە و کۆنترۆڵەکەی لە دەستی مرۆڤدایە.

بەڵام، لەم قۆناغەی پێشکەوتنی مێشکی دەستکردا، ئەوەش وانییە. ململانێی زانیاریی و کۆکردنەوەی داتای جیاواز لە رێیی کامێراکانی چاودێریی کۆڵان و شەقام و شوێنە گشتییەکانەوە، تا سیخوڕیکردن بەسەر بەکاربەری مۆبایلەوە، سەردانیکردنی تۆڕەکان و بەکارهێنانی ئەپڵیكه‌یشنەکان، بەشێکی تری ئەو مەترسیانەن.

واڵابوونی تۆڕەکان بەڕووی بەکاربەردا، وەک "ڕۆکردنی دانە بۆ کۆترەکان" کە چاودێریکردن و زانیاریی لێوەرگرتنی تێدایە. ئەمەش نیگەرانیی چالاکوان و بیرمەند و فەیلەسوفەکانی بەرامبەر تەکنۆلۆژیای زیرەک زیادکردووە.

چونکە، ئیدی بەرەو سەردەمێکیتر دەڕۆین: سەرهەڵدانی فۆرمێکیتری 'دەسەڵاتداریی ڕەها' لە ڕێی تۆڕەکان و بە پشتبەستن بە داتاکان. کۆمپانیا زەبەلاحەکان، کە بکەرێکی نادەوڵەتیین پەرە به‌ تەکنۆلۆژیای زیرەک دەدەن. لە 'دۆڵی سلیکۆن -ڤالییەوە' تا چین و ئەڵمانیا و شوێنیتریش، ئەم کۆمپانیایانە دەبنە ڕکابەری دەسەڵاتی 'پەنتاگۆن' و 'کۆشکی سپی' و 'پەرلەمانی ئەورپا' و هتد...

بڕیاری قەدەغەکردنی 'تیکتۆک' لە ئەمریکا، کاردانەوەیەکە، کە ئەو 'ئەپە' بە هەڕەشەیەک لەسەر "دیموکراسیی" دادەنرێت. بۆیە، بەردەوام میکانیزمی چاودێری بۆ ئەو تەکنۆلۆژیایە دادەڕێژرێت. تەنانەت، چالاکوان و کەسێتییەکان پێیانوایە، ئیتر پێشخستن و پەرەپێدانی تەکنۆلۆژی بەسە؛ پێوستمان بە سیاسییەکی لێهاتوو هەیە، کە بەرامبەر هەڕەشەکانی تەکنۆلۆژیا لەسەر ژینگە و ژیان، بڕیاری یەکلاکەرەوە بدات.

بەڵام، تاقیکردنەوەی زانستی ناوەستێ. تادێت ژیانمان پتر لە واقیعی ئەندێشەیی -ڤیرتواڵ ریاڵیتی-ەوە، نزیک دەبێتەوە. بۆ ئەوەش بوونەوەری کارزان و لێهاتوومان پێویسته‌. چی ده‌بێت ئەگەر رۆبۆتێك وڵاتێک بەڕێوەببات؟ باشتر نییە کاتێ داتای بەلێشاو لەسەر ژیان و گوزەران، تەمەن، جۆری خۆراک، شوێنی نێشتەجێبوون، تەندروستی، خوێندن و داهات و هتد... لەبەردەستە و بەچەند خولەکێک دەتوانێ پلانی ساڵانەی وڵات دابڕێژێت؟

 ئەوەی سەیرنابێ ئەوەیە: مرۆڤەکان دەبن بە 'رۆبۆت' و رۆبۆتەکانیش دەبن بەبوونەوەرێك، کە ئاڕاستەمان دەکەن و بەئاسانی بەسەرماندا زاڵدەبن. لەبەرئەوەی زانیاریمان سنووردارە، بۆیه‌ هەندێ فشار و سنووری فیزیکی و دەروونیی وادەکەن کاراییمان لاواز بکەن. ده‌شێت ژیرییەکی دەستکرد، پتر شیاوی بەڕێوەبردن و ده‌وڵه‌تداری بێت. ئیتر دەبین بە رۆبۆتی ئامێرە زیرەکەکان.

لێرەوە، پرسیاری ئایا رۆبۆتی زیرەک دەکرێ ببێ بەسەرۆکی وڵات؛ راستەوخۆ پەیوەندی بە مووچەخۆرێکەوە هەیە: کاتێ رۆبۆتێک باشتر رەوشی ژیانی تاک و کۆمەڵ شرۆڤە بکات و بڕیاری لەسەر بدات، ئیتر ئەوە سەرۆکە نموونەییەکەیە!

وتاری زیاتر

زۆرترین بینراو
یه‌كه‌م چاوپێكه‌وتنی لاهور شێخ جه‌نگی له‌ زیندانه‌وه‌
دوای ٣٥ ساڵ لە مانەوەیان لە تونس؛ عێراق دوو فڕۆکەی مێژوویی جۆری "بۆینگ ٧٤٧" دەفرۆشێت
هاوپه‌یمانی نیشتمانی: هێزێکی ئەمنی هەڵیانکوتاوەتە سەر بارەگای سەرەکیی حزبمان لە هەولێر
تره‌مپ: له‌ په‌یوه‌ست به‌ ئێرانه‌وه‌ تا دوای سه‌ری ساڵی نوێ چاوه‌ڕێ ده‌كه‌ین
له‌سه‌ر دۆسیه‌ی قاچاخچێتی له‌ جورف سه‌خر، به‌ڕێوه‌به‌ری گشتیی كۆمپانیای هێڵی بۆرییه‌‌ نه‌وتییه‌كان ده‌ستگیركرا
پاش هەنگاوەکەی جورف سەخر و پەیامەکەی عەلی زەیدی؛ فەرماندەی زێرەڤانی: هێزەکانمان لە ئامادەباشیی تەواودان بۆ پاراستنی هەرێم
ڕەشنوسی بودجەی 2027ی عێراق تەواوکرا؛ داهاتی نانەوتی دەگاتە 19٪ و دۆسیەی نەوتی هەرێم وەک بەربەستی سەرەکی دەمێنێتەوە
جرف الصخر لەسەر لێواری تەقینەوە؛ ئەمریکا بە تەلەفۆن و ئێران لە مەیداندا
یەرەکە: کۆماری ئیسلامیی ئێران بە درۆن و تۆپخانە سنووری سەردەشتی بۆردوومان کرد و هیچ زیانێک بەر هێزەکانمان نەکەوتووە
ترەمپ بە ئامادەبوونی پووتین و شی جینپینگ: ڕێگە نادەین ئێران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی
© 2026 Awene Online, Inc. All Rights Reserved.
×