سەرقاڵکردن بەهیچ: ئایا لەسەردەمی بێ واتاییدا ئەژین؟

نەوزاد جەمال
  2024-03-10   

لێرەدا باسی سایکۆلۆجیای کاردانەوە و هەستوسۆزی مرۆڤەکان ناکەم، بەڵکو مەبەستم لە دیوێکیتری تەکنۆلۆجیای پەیوەندیی و تۆڕەکانە لەسەردەمێکدا هزر و مێشکمان پەرتوبڵاوبڵاوبووە. سەرقاڵبوون و خڵافاندن(Distraction) بەهۆی بە کارهێنانی تۆڕەکان و تەکنۆلجیای نوێیەوە، مێشکی داگیرکردووین. بەردەوام سەرقاڵیین و هیچیش دیارنییە.

 ئیتر هایدەگەرییانە بڵێین؛ بوونمان داگیرکراوە و لە جوڵە سنووردارە تەکنیکیەکاندا بچووکراوەتەوە. وەیشوومی تەکنۆلۆجیا، ژیان و بوونیشی لە بیر بردووینەتەوە. ئەگەر شتێک بە ناوی قەیرانی واتا هەبێت، ئەوا لە سەردەمی هەژموونی تەکنۆلۆجیای پێشکەوتوودا لە هەمووکات زیاتر و تۆخترە.

بۆیە، جیهانێکی لە واتابڕاو و لە پەیام دابڕاو لە تۆڕەکاندا ئەزموون ئەکەین. نەپەرژانە سەر ژیان خۆی، جگەلە "قەیرانی واتا" هیچتر ناگرێتەوە. لێرەوە، گرفتێکی ئەمڕۆی مرۆڤایەتی زۆریی و جۆراجۆریی قەیرانەکان نییە، بە ئەندازەی پەرشوبڵاویی هەستوهۆشەکانەوە. ئەوەندەی سەرقاڵی باس و هەواڵی کێشە و گرفتەکانیین، سەرگەرمی چارەسەرکردنییان نیین.  

چونکە، مرۆڤ پێگەکەی لە تۆڕەکاندا سنووردارکردووە، دانپێدانانی خۆی بە لایک و بەسەرکردنەوە و رادەبڕینەوە بەستۆتەوە. ئیتر ئەوەی وەک بەشێک لە ئەزموونکردنی زاتی خۆی کورتکردۆتەوە و هەستدەکات بوونی خۆی لە هەژمارێکی فەیسبوک/ئینستادا پڕبۆتەوە.

بەڵام، خۆبینینەوە لە تۆڕەکاندا، یەکسانە بە هەستکردن بە بچووکی خۆت. زۆری راوبۆچوون و رەنگ و دەنگەکان و پاڵنەرێکی فریودەرن کە "تۆ"ش شتێک بڵێی. هەڵوێستێک بنوێنیی یان نمایشێک بەجەستە و رووخسارت بکەیت. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەگەر تەکنۆلۆجیای نوێ لەخۆیدا، خاڵی بێت لە واتا، هەوڵدەدات بەو زەمینەیەی کە بۆ مرۆڤی خۆشکردووە قایلمان بکات. وائەزانین زیندەچالاکی ژیان بووە بە –سکرۆڵین- هاتنەخوارەوە بە نامە و هەواڵ و پۆستەکاندا.

 جیهانێکی بێسنوور و بێگیان و بێهەستوهۆش لە تۆڕەکانەوە جارێکیتر فڕێمان ئەداتەوە باوەشی 'خۆشباوەڕی' خۆمان. لە سەردەمێکدا پتر هەست ئەکەیت "خوا" مناڵەکان و دروستکراوەکانی خۆی بۆ چارەنووسێکی تاڵ و بێداد بە جێهێشتووە. بێهۆشبوون بە ژیانێکی دروستکراو، پاڵنەرێکە له گەڕان بەدوای ‌واتای ژیاندا، به‌رەو راکردن به ‌دوای ژیاندا لە ناشوێندا.

ئەگەر جاران باوەڕێکی گشتی هەبوو کە 'خوا' سەرچاوەی واتای بوون و ژیانە، ئەو قەناعەتەش ترازاوە. تەنانەت، لەسەر دەمی تۆڕەکاندا هەستدەکەیت "خوا، ئایین و کەسێتییە پیرۆزەکانیش" پیویستیان بە تۆڕەکانە. بۆ ئەوەی ببنرێن، یادبکرێنەوە و بەرزڕاگیرێن، دەبێ ببنە بابەتی پۆستکردنێک.

لێکەوتەیەکی ئەم تەکنۆلۆجیایە، کوشتنی دەستەبژێرە. تۆڕەکان هەموومان دەخاتە یەک ئاستەوە، بەڵام یەکسانمان ناکات. کۆتایی دەستەبژێری سیاسی و روناکبیری و زانستییش، تەریبە بە گەردیلە-ئەتۆمەیزەشن-کردنی کۆمەڵگاکان. هاوکات، "رۆحییەتی" قبوڵکردنی بابەتەکان بە بیانوی بەردەستخستنی زانیاریی بەهێزتردەکات. ئەگەرچی تۆڕەکان مرۆڤەکان لە یەکتر دانابڕێت، بەڵام هەریەک لە هەژمارەکەی خۆیەوە-'دیوەخانەکەیەوە' رایەڵکراون و تەنها لە وێوە پەیوەندیی ئەبەستێت. تادێت تۆڕەکان فراوانتر و بەرینتر دەبن، پەیوەندییەکانیش ووردتر و پەرترئەبن. هەروەها، لە ئاپۆڕای هەواڵەکان و سەرڕێژیی و لێشاوی زانیارییەکاندا نقومدەبن.

لێرەوە، لە هەموو کاتێ زیاتر، دیاردەی "ساخته‌کردنی واقیع" له‌ جیاتی گۆڕینی بنەڕەتیی لە ئارادایە. مەبەستم له ‌ساخته‌کردنی دۆکۆمێنت و به‌ڵگه‌نامەکان نییە، به‌ڵکو ئەو‌ کۆششه‌ رێکخراوە‌ی ده‌زگا و ئایدۆلۆجیای ئایینی/ سیاسییە کە لە رووپۆشکردن و داپۆشینی راستییه‌کان ئەکرێت. دروستکردنی وێنه‌یه‌کی درۆینه بۆ بابەت و پرسە هەستیارەکان. ئیتر ئێمە له ‌کۆمه‌ڵگا‌ی 'پاش هه‌قیقه‌ته'‌وه‌ بەرەو کۆمه‌ڵگای 'واقیعدزراو' ئەچین.

 تەکنۆلۆجیا مرۆڤی لە رەگەوە هەڵکیشا و نامۆیکرد بە خۆی. تۆڕەکان چاوت ئەکاتەوە، بەڵام هۆشیارییت پێنادات. وەک ئەوەی هەزارقن نوکتەت بۆ ئەگێڕێتەوە بێئەوەی بتوانێ بتخاتە پێکەنیین. هۆشیاریی پرۆسەیەکی خۆکردە و بەرئەنجامی پرسیار و گومانکردنە. بیرکردنەوەی رەخنەییانە بە فۆرمات دانەبەزێت.

ئەگەرچی چیتر لە قاتوقڕی زانیارییدا ناژین، بەڵام مرۆڤەکان هەر بەو هۆیەوە تەمەڵترن. چونکە، هەستدەکەن لە بەردەسبوونی زانیارییەکان تێرن. زانیاریی و داتاکان بە پرۆسەیەکی –ئەلۆگیرتیزم- خەواریزمییانە ریزئەبن. ئیتر، دەکرێ بڵێین لە کۆتایی مرۆڤی ژیرمەند-هۆمۆ ساپینس-داین.

دەکرێ هاوڕای ووتەکەی 'ژان بۆردیار'، فه‌یله‌سوفی فه‌ره‌نسی بین: 'ئێمه‌ له‌جیهانێکدا دژین که‌ زۆرترین و زۆرترین زاینایری به‌رده‌سته‌و که‌مترین و که‌مترین واتا هه‌یه‌'.

وتاری زیاتر

زۆرترین بینراو
یه‌كه‌م چاوپێكه‌وتنی لاهور شێخ جه‌نگی له‌ زیندانه‌وه‌
دوای ٣٥ ساڵ لە مانەوەیان لە تونس؛ عێراق دوو فڕۆکەی مێژوویی جۆری "بۆینگ ٧٤٧" دەفرۆشێت
هاوپه‌یمانی نیشتمانی: هێزێکی ئەمنی هەڵیانکوتاوەتە سەر بارەگای سەرەکیی حزبمان لە هەولێر
تره‌مپ: له‌ په‌یوه‌ست به‌ ئێرانه‌وه‌ تا دوای سه‌ری ساڵی نوێ چاوه‌ڕێ ده‌كه‌ین
له‌سه‌ر دۆسیه‌ی قاچاخچێتی له‌ جورف سه‌خر، به‌ڕێوه‌به‌ری گشتیی كۆمپانیای هێڵی بۆرییه‌‌ نه‌وتییه‌كان ده‌ستگیركرا
پاش هەنگاوەکەی جورف سەخر و پەیامەکەی عەلی زەیدی؛ فەرماندەی زێرەڤانی: هێزەکانمان لە ئامادەباشیی تەواودان بۆ پاراستنی هەرێم
ڕەشنوسی بودجەی 2027ی عێراق تەواوکرا؛ داهاتی نانەوتی دەگاتە 19٪ و دۆسیەی نەوتی هەرێم وەک بەربەستی سەرەکی دەمێنێتەوە
جرف الصخر لەسەر لێواری تەقینەوە؛ ئەمریکا بە تەلەفۆن و ئێران لە مەیداندا
یەرەکە: کۆماری ئیسلامیی ئێران بە درۆن و تۆپخانە سنووری سەردەشتی بۆردوومان کرد و هیچ زیانێک بەر هێزەکانمان نەکەوتووە
ترەمپ بە ئامادەبوونی پووتین و شی جینپینگ: ڕێگە نادەین ئێران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی
© 2026 Awene Online, Inc. All Rights Reserved.
×