لە کاتێکدا جیهان بەوردی چاودێریی پێشهاتەکانی ململانێی بەردەوامی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئێران دەکات، زانیارییە دزەپێکراوەکان ئاشکرای دەکەن کە واشنتن بڕیاریداوە ستراتیژی خۆی لە بەرامبەر تاران بگۆڕێت. بەپێی ڕاپۆرتێکی پێگەی "ئەکسیۆس" (Axios)، مارکۆ ڕۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لە میانی کۆبوونەوەیەکی داخراوی وەزیرانی دەرەوەی کۆمەڵەی حەوت (G7) کە ڕۆژی سێشەممە لە پاریس بەڕێوەچوو، بە هاوتاکانی ڕاگەیاندووە کە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بڕیاریداوە لەبری دەستپێکردنەوەی هێرشی سەربازی یان واژۆکردنی ڕێککەوتن، درێژە بە گوشارە ئابوورییەکان بۆ سەر تاران بدات.
ئاوێنە: سێ سەرچاوەی ئاگادار کە بەشدارییان لە کۆبوونەوەکەدا کردووە، بە پێگە ئەمریکییەکەیان ڕاگەیاندووە کە ڕۆبیۆ ئەم ئاراستە نوێیەی وەک "بژاردەی سێیەم" ناساندووە. ئامانج لەم هەنگاوە پەکخستن و خنکاندنی سیستەمی ئابووریی ئێرانە، بەبێ ئەوەی واشنتن هیچ وادەیەکی دیاریکراوی بۆ کۆتاییهێنان بەو ڕێکارە سزاییانە دەستنیشان کردبێت.
کاریگەریی شەڕ لەسەر سیاسەتی ناوخۆیی ئەمریکا
شەڕی هاوبەشی ئەمریکا و ئیسرائیل لە دژی ئێران، بارگرانییەکی سیاسیی گەورەی بۆ سەر ئیدارەی ترەمپ لە خولی دووەمی سەرۆکایەتییەکەیدا دروست کردووە. نەبوونی هیچ سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوە بەر لە هەڵبژاردنەکانی نیوەی خولی کۆنگرێس، هاوکات لەگەڵ شکستهێنان لە دووبارە کردنەوەی گەرووی هورمز کە بەهۆی جەنگەکەوە داخراوە و بووەتە هۆی بەرزبوونەوەی نرخی کاڵا و وزە لە بازاڕەکانی جیهاندا، زیانێکی قورسی بە پارتی کۆماری گەیاند. ئەم دۆخە وایکرد کۆمارییەکان لەبەرامبەر دیموکراتەکاندا تووشی شکستێکی گەورە ببنەوە و زۆرینەی خۆیان لە هەردوو ئەنجوومەنی نوێنەران و پیران لەدەست بدەن.
بەرپرسێکی نزیک لە سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوە کردووە کە ترەمپ لەم ماوەیەدا بەدوای دەرچەیەکدا گەڕاوە بۆ چارەسەرکردنی ئەم قەیرانە، بەڵام دڵنیا نەبووە لەوەی کام ڕێگەیە باشترینە بۆ هەنگاونان بەرەو پێشەوە.
دابەشبوونی ناوخۆیی و جەمسەرگیریی هەرێمایەتی
ڕاپۆرتەکەی "ئەکسیۆس" تیشکی خستووەتە سەر بوونی ناکۆکی و دابەشبوون لەنێو دامەزراوەکانی ئیدارەی ئەمریکادا سەبارەت بە چۆنیەتیی مامەڵەکردن لەگەڵ ئێران، بەتایبەت دوای دەرەنجامی هەڵبژاردنەکانی نیوەی خول. لەم چوارچێوەیەدا دوو ڕەوتی جیاواز دەرکەوتوون؛ ڕەوتێکیان پاڵپشتی لە پەرەسەندنی سەربازی و ئەنجامدانی هێرشی نوێ دەکات، لە کاتێکدا ڕەوتەکەی دیکە مەیلی بەلای تێکەڵەیەک لە سزای ئابووری و گوشاری دیپلۆماسیدا هەیە.
ئەم مشتومڕەی ناو واشنتن ڕەنگدانەوەی هاوپەیمانەکانی ئەمریکاشی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا پێوە دیارە و هەر لایەنێک پشتگیریی بەرەیەکی ناوخۆیی ئیدارەکە دەکات. ئیسرائیل لە بەرەی پشتیوانانی بژاردەی سەربازییە و هانی واشنتن دەدات بۆ وەشاندنی گورزی نوێ، بەڵام لە بەرامبەردا زۆربەی وڵاتانی ناوچەکە دژی هەر جۆرە گرژییەکی نوێن کە ببێتە هۆی تێکدانی سەقامگیریی ناوچەکە و زیانگەیاندن بە بەرژەوەندییە ئابوورییەکانیان.
هەڵوێستی ترەمپ و پڕۆسەی "دەروازەی ئاسنین"
لە پەیوەندییەکی دیپلۆماسیدا، دۆناڵد ترەمپ ڕایگەیاند کە گفتوگۆیەکی "نایاب"ی لەگەڵ شێخ محەمەد بن عەبدولڕەحمان ئال سانی، سەرۆکوەزیران و وەزیری دەرەوەی قەتەر ئەنجامداوە، و ئاماژەی بە بوونی کرانەوە و گوژمێکی ئەرێنی کردووە بەرەو کۆتاییهێنان بە ململانێکان لەگەڵ ئێران.
ترەمپ لە وتارێکدا لە کۆشکی سپییەوە، کە دوای چەند پۆستێکی لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی "ترووس سۆشیاڵ" پێشکەشی کرد، ڕایگەیاند: "کاری سەربازی دژی ئێران لە ئێستادا پێویست نانوێنێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئێمە لەوپەڕی ئامادەباشیداین بۆ جووڵەکردن لە هەر کاتێکدا و بۆ هەر هۆکارێک بێت."
سەرۆکی ئەمریکا جەختی لەوە کردەوە کە لەبری هێرشی نوێ، پێی باشترە بەردەوامی بە ڕێکارە ئابوورییە توندەکان و گەمارۆی دەریایی سەر ئێران بدرێت. هاوکات ئاماژەی بە پڕۆسەیەک کرد بە ناوی "دەروازەی ئاسنین" (Iron Gate)، کە ئامانج لێی بڕینی ڕێگە وشکانییەکان و ڕێڕەوەکانی دەریای قەزوینە، کە بە گوتەی واشنتن، تاران بۆ گواستنەوەی چەکی پێشکەوتوو و تەکنەلۆژیای سەربازی بەکاریان دەهێنێت.
پشت پەردەی کۆبوونەوەکەی پاریس و لێدوانەکانی ڕۆبیۆ
بەگوێرەی سەرچاوە ئاگادارەکان، مارکۆ ڕۆبیۆ لە کۆبوونەوەکەی پاریسدا شیکردنەوەی بۆ سیاسەتی ئێستای وڵاتەکەی کردووە و گوتوویەتی: "سەرۆک تەنها دوو بژاردەی لەبەردەمدا نییە؛ بابەتەکە تەنها گەڕانەوە بۆ جەنگ یان واژۆکردنی ڕێککەوتنێکی ئاشتیی بێمانا نییە. ئێمە ڕێککەوتنێکی گەمژانە ئەنجام نادەین."
وەزیری دەرەوەی ئەمریکا ڕوونیشی کردووەتەوە کە "بژاردەی سێیەم بریتییە لە بەردەوامبوون لەسەر ئەو کارەی ئێستا دەیکەین." بە گوتەی ڕۆبیۆ، ئەمریکا تێچوویەکی وێرانکەری خستووەتە سەر ئابووریی ئێران، بە جۆرێک کە بۆ تاران قورس بووە بتوانێت پارەدارکردنی ئەو گرووپانە بکات کە واشنتن بە "ڕێکخراوی تیرۆریستی" ناویان دەبات، یان بتوانێت تواناکانی سوپاکەی دووبارە بنیات بنێتەوە. هەروەها جەختی کردووەتەوە کە ترەمپ لەژێر هیچ گوشارێکی کاتیی دروستکراودا نییە، چونکە ئێرانییەکان خۆیان زیانی گەورە بە ئابوورییەکەیان دەگەیەنن.
بەرپرسانی ئەمریکی ئاشکرایان کردووە کە لەناو ئیدارەکەدا، جگە لە مارکۆ ڕۆبیۆ، هەریەک لە سکۆت بێسێنت وەزیری گەنجینە، جۆن ڕاتکلیف بەڕێوەبەری دەزگای هەواڵگریی ناوەندی (CIA)، و جارید کوشنەر ڕاوێژکار و زاوای ترەمپ، سەرکردایەتیی ئەو بەرەیەیان کردووە کە داوای ستراتیژی "خنکاندنی ئابووری"یان لەبری هێرشی سەربازی کردووە.
سەبارەت بە ئەگەری ڕێککەوتنی دیپلۆماسی، ڕۆبیۆ گومانی خۆی نیشانداوە و پێی وایە کێشەکە لە ڕەتکردنەوەی بنەمای ڕێککەوتن نییە لەلایەن ئێرانەوە، بەڵکو لە جۆری داواکارییەکانیاندایە. ناوبراو دوای کۆبوونەوەکەی کۆمەڵەی حەوت بە ڕۆژنامەنووسانی ڕاگەیاند: "ئێران پێشوازی لە ڕێککەوتن دەکات، بەڵام کێشەکە ئەوەیە ئەو مەرجانەی بەردەوام دەیانخاتە ڕوو جێگەی قبووڵ نین و لە ئێستادا جیدی نین."
لەگەڵ ئەوەشدا، ڕۆبیۆ دەرگای دانوستانی بەتەواوی دانەخست و پێشبینی کرد هەڵوێستی تاران بەهۆی قورسایی دۆخی ئابوورییەوە بگۆڕێت، و لەم بارەیەوە گوتی: "لە کۆتاییدا خەڵک پێویستی بە دابینکردنی بژێوی هەیە؛ واقیعی ئابووری کاریگەری لەسەر بیرکردنەوەی توندڕەوترین کەسەکانیش دادەنێت، بۆیە پێموایە بە تێپەڕبوونی کات ئەم گوشارانە کاریگەریی خۆیان دەبێت."
پێکدادانی ستراتیژەکان؛ فەرمانەکەی خامنەیی و حەوت مەرجەکەی تاران
ئەو ڕێڕەوەی کە ترەمپ بۆ درێژەدان بە دۆخی ئێستا هەڵیبژاردووە، تەواو پێچەوانەی ئەو ڕێنماییانەیە کە چەند ڕۆژێک لەمەوبەر لەلایەن موجتەبا خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێرانەوە ئاراستەی حکومەت، سوپای پاسداران و سوپای وڵاتەکەی کراون.
خامنەیی فەرمانی داوە بە کۆتاییهێنان بە دۆخی چەقبەستووی ئێستا کە بە حاڵەتی "نە شەڕ و نە ئاشتی" وەسف دەکرێت، و داوای کردووە کۆتاییەکی ڕوون و یەکلاکەرەوە بۆ ئەو جەنگە دابنرێت کە لە ٢٨ی شوباتی ڕابردووەوە هەڵگیرساوە. سەرکردایەتیی سیاسیی ئێران ئەم فەرمانەی ڕێبەری باڵایان وەک هەڵکردنی گڵۆپی سەوز بۆ دەستپێکردنی دانوستان و گەیشتن بە ڕێککەوتن لەگەڵ واشنتن لێکداوەتەوە.
لێرەدا پرسیاری سەرەکیی چاودێران ئەوەیە: ئەگەر قەیرانەکە درێژە بکێشێت و گوشارەکانی ئەمریکا توندتر ببن، ئایا تاران مل بۆ مەرجەکانی واشنتن سەبارەت بە بەرنامە ئەتۆمییەکەی و کردنەوەی گەرووی هورمز دەدات، یان سوور دەبێت لەسەر بەرگریکردن و سەپاندنی حەوت مەرجەکەی خۆی بۆ کۆتاییهێنان بە ململانێکە؟
حەوت مەرجەکەی تاران بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ بریتین لە:
1. ڕاگەیاندنی ئاگربەستی گشتگیر لە سەرتاسەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.
2. ئازادکردنی سەرجەم سەروەت و سامانە بلۆککراوەکانی ئێران لە دەرەوەی وڵات.
3. هەڵگرتنی تەواوەتیی سزاکان لەسەر کەرتی نەوتی ئێران.
4. کۆتاییهێنان بە گەمارۆی دەریایی ئەمریکا لەسەر ئێران.
5. پێدانی قەرەبووی زیانەکانی جەنگ.
6. کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە.
7. ڕاگرتنی هەڕەشەکان و دەستوەردان لە کاروباری ناوخۆیی ئێران.