ئیسرائیل و ڕۆژئاوا: هاوپەیمانییەکی مێژوویی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

توانا محەمەد نوری
  2025-07-26   

شەڕی بەردەوام لە غەززە سەرنجێکی چڕی جیهانیی ڕاکێشاوە، ڕەخنەی توند لە هەنگاوە سەربازییەکانی ئیسرائیل و قووڵبوونەوەی کارەساتی مرۆیی زیادیکردووە. سەرەڕای داواکاری وڵاتانی ڕۆژئاوایی وەک بەریتانیا، فەرەنسا، و کەنەدا بۆ ئاگربەستێکی دەستبەجێ و ئیدانەکردنی گەمارۆ و سنووردارکردنی هاوکارییەکانی ئیسرائیل، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەردەوامە لە پێشکەشکردنی پشتیوانییەکی بێوچان.

ئەم پشتیوانییە تەنها ستراتیژی نییە، بەڵکو نیشانەی مۆدێلێکی بەرفراوانترە کە تێیدا هێزە ڕۆژئاواییەکان هەژموونی جیۆپۆلەتیکی لەپێش مافەکانی مرۆڤەوە دادەنێن. ئیسرائیل زۆرجار وەک درێژکراوەی هەژموونی ڕۆژئاوایی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا سەیر دەکرێت، دەوڵەتێکی پڕچەککراو کە سیستەمێکی هەرێمی لە بەرژەوەندیی ئەمریکا و ئەوروپا دەسەپێنێت، کە زۆرجار لەسەر حیسابی ژیان و گوزەرانی فەلەستینییەکانە. لە کاتێکدا ڕای گشتی لە زۆرێک لە وڵاتانی ڕۆژئاوادا زیاتر بەرەو پشتیوانیکردنی مافەکانی فەلەستین دەڕوات، سیاسەتی حکومەتەکان هێشتا بە هاوپەیمانییەکی دەیان ساڵەوە بەستراونەتەوە کە ڕەگ و ڕیشەی لە هێز، کۆنترۆڵ، و بەرژەوەندییە ئابوورییەکاندا داکوتاوە.

ڕەگ و ڕیشەی ئەم هاوپەیمانییە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی دوای جەنگی جیهانی دووەم، کاتێک هەستی تاوانباریی ڕۆژئاوا بەرامبەر بە هۆلۆکۆست و ئامانجە کۆلۆنیالییەکانیان یەکیان گرت لە پشتیوانیکردن بۆ دامەزراندنی دەوڵەتێکی جوولەکە لە فەلەستین. پلانی دابەشکردنی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٤٧، کە ویستی دانیشتووانە عەرەبە ڕەسەنەکەی پشتگوێ خست، بناغەی بۆ دەیان ساڵ ئاوارەیی و ململانێ دانا. لە سەردەمی جەنگی سارددا، ئیسرائیل بووە هاوپەیمانێکی سەرەکی ڕۆژئاوا بۆ بەرەنگاربوونەوەی هەژموونی سۆڤیەت، بەتایبەتی دوای شەڕی شەش ڕۆژەی ساڵی ١٩٦٧، کە بووە سەرەتای داگیرکاریی ئیسرائیل بۆ سەر خاکی فەلەستین.

شۆڕشی ئێرانی ساڵی ١٩٧٩ زیاتر ڕۆڵی ئیسرائیلی وەک جێبەجێکارێکی هەرێمیی بەرژەوەندییەکانی ڕۆژئاوای چەسپاند. ئەم پەیوەندییە وای کردووە ئیسرائیل بەبێ هیچ سزایەک کار بکات، بە ڤیتۆی ئەمریکا لە نەتەوە یەکگرتووەکان و ملیارەها دۆلار هاوکاریی سەربازی پارێزراوە. ئەم پشتیوانییە سیستمێکی ئەپارتاید و نیشتەجێکردنی کۆلۆنیالی بەردەوام دەکات، کە تێیدا مافی فەلەستینییەکان بە شێوەیەکی سیستماتیک پێشێل دەکرێن لەپێناو پاراستنی پێگەیەکی ستراتیژی لە ناوچەکەدا. بۆیە، هاوپەیمانییە بەردەوامەکەی نێوان ئیسرائیل و ڕۆژئاوا، تەنها بابەتی بەها هاوبەشەکان نییە، بەڵکو بابەتی بەرژەوەندییە هاوبەشەکانە لە پاراستنی سیستمێکی جیهانی کە هێز لەپێش دادپەروەرییەوە دادەنێت.

ئەم پاشخانە مێژووییە یارمەتیدەرە بۆ تێگەیشتن لەوەی کە بۆچی، سەرەڕای زیادبوونی ڕەخنە نێودەوڵەتییەکان لەسەر کردارەکانی لە غەززە و باجی مرۆیی هەڵمەتە سەربازییەکانی، ئیسرائیل بەردەوامە لە وەرگرتنی پشتیوانییەکی بەهێز لە حکومەتە ڕۆژئاواییەکان. هاوپەیمانییەکە تەنها ئایدیۆلۆژی نییە بەڵکو لە دەیان ساڵ لە هاوتەریبی ستراتیژی و بەرژەوەندی هاوبەشدا ڕەگی داکوتاوە.

وتاری زیاتر

زۆرترین بینراو
سەرچاوەیەکی ئاگادار بۆ ئاوێنە: کۆبوونەوەی یەکێتی‌و پارتی بێ ئەنجام بووەو یەکێتی دوو داواکاری ھەیە
کۆبونەوەکەی یەکێتی و پارتی کۆتایی هات
یانه‌ی هه‌ولێر: له‌لایه‌ن به‌شێك له‌ هێزه‌ ئه‌منییه‌كانی یاریگای دهۆك هێرشی دڕندانه‌مان كرایه‌ سه‌ر
ترەمپ: ئێستا رووبەڕووی سەرکردەی سێیەم بوینەتەوە و دوای ئەو کۆتایی ریژێمە
زەیدی بانکی تی بی ئای ڕاسپارد 100 دۆلار بە 152 هەزار دینار بفرۆشێت
عراقچی: یۆرانیۆمی پیتێندراوی ئێران نابرێته‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات به‌ڵام ده‌كرێت له‌باره‌یه‌وه‌ بگه‌ینه‌ رێگه‌چاره‌یه‌ك
وه‌زیری ده‌وڵه‌تی عێراق و وه‌زیری وزه‌ی توركیا تاوتوێی پشكی توركیا له‌ كێڵگه‌ نه‌وتییه‌كانی كه‌ركوك ده‌كه‌ن
مه‌سعود بارزانی و فالح فه‌یاز: كێشه‌كانی نێوان هەرێم و عێراق لە چوارچێوەی دەستور قابیلی چارەسەرن
ره‌حمان غه‌ریب بۆ میدیاكانی پارتی و یه‌كێتی: شەڕی تۆخكردنی زۆنچێتی و كۆنەقین بوەستێنن
سوپای پاسداران: درۆنێكی ئه‌مریكیمان له‌ ئاسمانی گه‌روی هورمز تێكشكاند
© 2026 Awene Online, Inc. All Rights Reserved.
×