ئەمڕۆ سێشەممە، خولی نوێی پەرلەمانی ئیسرائیل (کنێست) یەکەمین دانیشتنی فەرمیی خۆی گرێ دەدات. ئەم هەنگاوە دوای دوو هەفتە دێت لە ئەنجامدانی هەڵبژاردنە گشتییەکان، کە تێیدا هیچ کام لە بەرە سیاسییەکان نەیانتوانی زۆرینەی ڕەها مسۆگەر بکەن.
ئاوێنە: ڕۆژی یەکشەممەی ڕابردوو، ئیسحاق هێرتزۆگ، سەرۆکی ئیسرائیل، بە فەرمی (گادی ئایزنکۆت)ی سەرۆکی پێشووتری ئەرکانی سوپای ڕاسپارد بۆ پێکهێنانی کابینەی نوێی حکومەت؛ ئەرکێک کە بەهۆی ئاڵۆزیی هاوکێشە سیاسییەکانەوە پێشبینی دەکرێت کاتێکی زۆر بخایەنێت.
تا ساتی پێکهێنانی حکومەتی نوێ، بنیامین نەتەنیاهوو وەک سەرۆکوەزیرانی کاربەڕێکەر لە پۆستەکەیدا دەمێنێتەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، پێکهاتەی نوێی کنێست کە لە ١٢٠ ئەندام پێکدێت، ژمارەیەکی بەرچاو لەو پەرلەمانتارانە لەخۆدەگرێت کە هەوڵی دروستکردنی بەرەیەکی هاوبەش دەدەن بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی نەتەنیاهوو و ڕێگریکردن لە تێپەڕاندنی سیاسەتەکانی.
گۆڕانی هاوسەنگیی هێز لەناو پەرلەماندا
ئەنجامی هەڵبژاردنەکانی ٢٧ی ئۆکتۆبەر گۆڕانکارییەکی ڕیشەیی لە نەخشەی کورسییەکانی پەرلەماندا دروست کردووە. هاوپەیمانێتییەکەی نەتەنیاهوو کە لە خولی پێشوودا خاوەنی زۆرینەیەکی ئاسوودە بوو بە ٦٨ کورسی، لەم خولەدا ژمارەی کورسییەکانی بۆ ٥٣ کورسی دابەزیوە. لە بەرامبەردا، بەرەی ئۆپۆزیسیۆن ٤٦ کورسی و پارتە عەرەبییەکانیش ١٩ کورسییان بەدەستهێناوە.
سەبارەت بە کاریگەریی ئەم دۆخە، ئاساف شاپێرا، توێژەری سیاسی لە پەیمانگای ئیسرائیل بۆ دیموکراسی، ئاماژە بەوە دەکات کە "پێکنەهێنانی حکومەتی نوێ بە هیچ شێوەیەک لە دەسەڵات و صلاحیاتەکانی کنێست کەم ناکاتەوە."
بەپێی شیکارییە یاسایی و سیاسییەکان، کنێستی نوێ دەتوانێت لە ڕێگەی سێ میکانزمی سەرەکییەوە فشار بخاتە سەر حکومەتەکەی نەتەنیاهوو و سیاسەتەکانی پەکبخات:
١. پێکهێنانی لیژنەی لێکۆڵینەوە لە هێرشەکەی ٧ی ئۆکتۆبەر
یەکێک لە بانگەشە سەرەکییەکانی بەرەی ئۆپۆزیسیۆن لە ماوەی هەڵبژاردنەکاندا، جەختکردنەوە بوو لەسەر پێویستیی دامەزراندنی لیژنەیەکی لێکۆڵینەوە سەبارەت بەو کەمتەرخەمی و شکستە ئەمنییانەی کە لە کاتی هێرشەکەی بزووتنەوەی حەماس بۆ سەر باشووری ئیسرائیل لە ٧ی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٣ ڕوویاندا.
لە ماوەی ڕابردوودا، نەتەنیاهوو هەڵگرتنی هەر جۆرە بەرپرسیارێتییەکی لەوبارەیەوە ڕەتکردووەتەوە و حکومەتەکەشی بەردەوام دژی پێکهێنانی لیژنەیەکی نیشتمانیی سەربەخۆ و خاوەن دەسەڵاتی فراوان وەستاوەتەوە؛ لە جیاتی ئەوە، پێشنیاری پێداچوونەوەیەکی کردووە لەلایەن کەسانێکەوە کە بە بڕیاری سیاسی دادەمەزرێن.
بە گوتەی شاپێرا، تەنانەت پێش دەستبەکاربوونی حکومەتی نوێش، پەرلەمان دەسەڵاتی ئەوەی هەیە لیژنەیەکی تایبەت بۆ لێکۆڵینەوە لە هێرشەکە پێکبهێنێت، بە شێوەیەک کە دواتر دەرەنجامەکانی ڕەوانەی لیژنەیەکی لێکۆڵینەوەی فەرمی بکرێت. هەر دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامی هەڵبژاردنەکانیش، گادی ئایزنکۆت دووپاتی کردەوە کە پێکهێنانی ئەو لیژنەیە لە پێشینەی کارە خێراکانی دەبێت.
٢. هەڵوەشاندنەوەی یاسا مشتومڕلەسەرەکانی سەردەمی نەتەنیاهوو
پەرلەمانی نوێ دەتوانێت هەنگاوی خێرا بنێت بۆ هەڵوەشاندنەوەی بەشێک لەو یاسایانەی کە لە سەردەمی دەسەڵاتی نەتەنیاهوودا پەسەند کراون و کاردانەوەی توندیان لێکەوتووەتەوە. لە سەرووی هەمووشیانەوە، پرۆژەی گۆڕانکاری لە سیستەمی دادوەریدا، کە دوای ئاراستەکردنی تۆمەتی گەندەڵی بۆ نەتەنیاهوو، ناوبراو وەک نەیارێک مامەڵەی لەگەڵ دەسەڵاتی دادوەریدا دەکرد.
ئەو هەمووارە یاساییانەی بواری دادوەری، پێشتر شەپۆلێکی بێوێنەی خۆپیشاندانی جەماوەرییان لە مێژووی ئیسرائیلدا لێکەوتەوە و ناوەندە لیبراڵەکان هۆشدارییان دا لە مەترسی بۆ سەر داهاتووی دیموکراسی لە وڵاتدا، پێش ئەوەی هێرشەکەی حەماس و جەنگەکانی دواتر سەرنجی ڕای گشتی بەلاڕێدا ببەن. لە ئێستادا کنێست دەتوانێت ئەو یاسایانە هەڵبوەشێنێتەوە کە دەسەڵاتەکانی دادگای باڵایان سنووردار کردبوو و ڕێوشوێنی دوورخستنەوەی ڕاوێژکاری یاسایی حکومەتیان ئاسان کردبوو.
لە لایەکی دیکەوە، پەرلەمانتاران دەتوانن بڕیاری بەخشینی جووە توندڕەوەکان (حەریدیم) لە خزمەتی سەربازیی زۆرەملێ هەڵبوەشێننەوە. ئەم تایبەتمەندییەی حەریدیمەکان ناڕەزایەتییەکی قووڵی لەناو شەقامی ئیسرائیلیدا دروست کردووە، بەتایبەت کە دامەزراوەی سەربازی لە ئێستادا بەدەست گوشارێکی زۆر و کەمیی هێزی مرۆییەوە دەناڵێنێت.
شاپێرا ڕوونی دەکاتەوە کە لە ڕووی ڕێکارە یاساییەکانەوە، هەڵوەشاندنەوەی یاساکانی سەردەمی نەتەنیاهوو پرۆسەیەکی ئاڵۆز نییە و تەنها پێویستی بە خستنەڕوو و دەنگدان هەیە بۆ گەڕانەوە بۆ سیاسەتەکانی پێشوو. بەڵام جێبەجێکردنی ئەم هەنگاوە لەوانەیە چەند هەفتەیەک بخایەنێت، چونکە لایەنەکانی ئۆپۆزیسیۆن پێویستیان بە هەماهەنگییەکی چڕ و ڕێککەوتن هەیە لەسەر دیاریکردنی کارە لەپێشینەکانیان.
٣. شەڕی هەڵبژاردنی سەرۆکی نوێی کنێست
یەکەمین ڕووبەڕووبوونەوەی کردەیی لەناو پەرلەمانی نوێدا لەسەر پۆستی سەرۆکی کنێست دەبێت، کە لە ئێستادا لەلایەن ئەمیر ئۆحانا، سەرکردە لە پارتی لیکۆد بە سەرۆکایەتیی نەتەنیاهوو، بەڕێوەدەبرێت.
بەگوێرەی پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمان، دەکرێت هەر لە دانیشتنی کردنەوەی خولی نوێوە دەنگدان بۆ هەڵبژاردنی سەرۆکی کنێست ئەنجام بدرێت، و مەرجە ئەو پرۆسەیە پێش سوێندخواردنی یاسایی حکومەتی نوێ تەواو بکرێت.
سەرەتای ئەم ململانێیە ڕۆژی پێنجشەممەی ڕابردوو دەرکەوت، کاتێک سێ پارت لە تیمەکەی ئایزنکۆت یاداشتێکی فەرمییان ئاراستەی سەرۆکی کاربەڕێکەری کنێست کرد و داوایان لێکرد لە یەکەم دانیشتنی پەرلەماندا هەڵبژاردن بۆ جێگرەوەکەی بکرێت؛ کە بە گوتەی شاپێرا ئەمە ڕێکارە باوەکەیە لەم جۆرە دۆخانەدا.
لە بەرامبەردا، ئۆحانا وەڵامی داوەتەوە کە نەریتی پەرلەمانی وا هاتووە هەڵبژاردنی سەرۆکی کنێست لە هەمان ئەو ڕۆژەدا بکرێت کە حکومەتی نوێ سوێندی یاسایی تێدا دەخوات.
لای خۆیەوە، نەفتالی بێنێت، کە یەکێکە لە دیارترین کارەکتەرەکانی بەرەی ئۆپۆزیسیۆن، بەڵێنی داوە بە شێوەیەکی "بەپەلە" هەنگاو بنێن بۆ جێبەجێکردنی ئەجێندای هاوپەیمانێتییەکەیان و ڕایگەیاند: "کار دەکەین بۆ ئەوەی لە زووترین کاتدا کۆنترۆڵی جومگەکانی کنێست بگرینە دەست."