حکومەتی عێراق بە سەرۆکایەتیی عەلی زەیدی، هەنگاوە کردارییەکانی بۆ گەڕاندنەوەی ناحیەی ستراتیژیی «جورف ئەلسەخر» لە باکووری پارێزگای بابل بۆ ژێر دەسەڵاتی دەوڵەت دەستپێکردووە. ئەم پێشهاتە کە دوای زیاتر لە ١٠ ساڵ لە کۆنترۆڵکردنی ناوچەکە لەلایەن گروپە چەکدارەکان و ڕێگریکردن لە سەردانی چوار سەرۆک وەزیرانی پێشوو دێت، هاوکاتە لەگەڵ جووڵەی هێزی سەربازی، دیاریکردنی دوا مۆڵەت بۆ چۆڵکردنی ناحیەکە، و چڕبوونەوەی هەوڵەکانی نێوەندگیری لەلایەن سەرکردەکانی چوارچێوەی هەماهەنگییەوە.
چوونەژوورەوەیەکی سنووردار و گۆڕینی سەرۆکی لیژنەکە
ئاوێنە: بەگوێرەی ڕاپۆرتێکی بنکۆڵکاریی ڕۆژنامەی «مەدا»، لیژنەیەکی تایبەتی سەرۆک وەزیرانی عێراق بە هەنگاوی دیاریکراو چووەتە ناو ناحیەی جورف ئەلسەخر. سەرچاوە ناوخۆییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە جووڵەی لیژنە حکومییەکە بە تەواوی سنووردار کراوە و ڕێگەیان پێنەدراوە نزیک ببنەوە لەو شوێنانەی گومان دەکرێت زیندانی نهێنی، سەربازگەی مەشقپێکردن و کارگەی دروستکردنی درۆنیان تێدابێت؛ کە ساڵانێکە دەنگۆی بوونی ڕاوێژکارانی سوپای پاسداران و دەستبەسەرکردنی هاوڵاتییانی بیانی (لەوانە ڕۆژنامەنووسێکی ئەمریکی و ژنێکی ئیسرائیلی) لەو شوێنانەدا دەکرێت.
بەپێی زانیارییەکان، پێش گەیشتن بە ڕێککەوتن بۆ چوونەژوورەوەی شاندەکە، چەکدارانی کەتائیبی حزبوڵڵا هەڕەشەی تەقەکردنیان لە هەر هێز و کەسێک کردبوو کە لە ناوچەکە نزیک ببێتەوە. ڕێگەپێدانەکە تەنها دوای ئەوە هات کە سەرۆکایەتیی لیژنەکە لە عەبدولئەمیر شەمەرییەوە گۆڕدرا بۆ کەسایەتییەکی نزیک لە گروپە چەکدارەکان.
گرتە ڤیدیۆییە بڵاوکراوەکانی ساتی چوونەژوورەوەکە نیشانی دەدەن کە فەرماندە سەربازییە باڵاکانی عێراق پێش دەربازبوون، مۆڵەت لە چەکدارانی کەتائیبی حزبوڵڵا وەردەگرن. لەم بارەیەوە، سەیف ئەلسەعدی، توێژەری سیاسی دەڵێت: «دیمەنەکە دەریدەخات کە لەو ناوچەیەدا هەرەمی دەوڵەت سەرەوژێر بووەتەوە؛ دەوڵەت خاوەنی دەستوور و یاسایە، بەڵام گروپە چەکدارەکە زەوییەکەی بەدەستەوەیە و مەرج دەسەپێنێت و سوپای فەرمی مۆڵەت لە دەوڵەتێکی هاوتەریب وەردەگرێت». هاوکات بەرپرسێکی پێشووی عێراق دۆخی ناوچەکەی بەوە چوواندووە کە چوونە ناو جورف ئەلسەخر هاوشێوەی دەوڵەتێکی جیا، پێویستی بە «ڤیزا و پاسپۆرت» هەبووە.
پەیوەندییەکەی ترەمپ و دۆسیەی قاچاخچێتیی نەوت
فشارەکانی حکومەت بۆ سەر جورف ئەلسەخر ڕاستەوخۆ دوای پەیوەندییە تەلەفۆنییەکەی هەفتەی ڕابردووی نێوان عەلی زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عێراق و دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دێت، کە تێیدا واشنتۆن پشتیوانیی خۆی بۆ هەنگاوەکانی زەیدی لە پرسی سنووردارکردنی گروپە چەکدارەکان و بەتایبەت دۆسیەی جورف ئەلسەخر دووپات کردووەتەوە. هاوکات، نەخشە و وێنەی هەواڵگری لەسەر بوونی کێڵگە و پاڵاوگەی نایاسایی نەوت لەو ناوچەیە ئاشکرا کران کە لە ساڵی ٢٠٢١ەوە بۆ قاچاخچێتی بەکاردەهێنرێن.
لەسەر ئاستی فەرمی، سەرۆک وەزیرانی عێراق ئەنجامی لێکۆڵینەوەیەکی حکومیی لەبارەی پرۆسەکانی قاچاخچێتیی نەوت و بەرهەمەکانی لە جورف ئەلسەخر پەسەند کرد. بەگوێرەی ڕاگەیەندراوی حکومەت، لێکۆڵینەوەکە بوونی پاڵاوگەی نایاسایی و پرۆسەی قاچاخچێتیی لە ناو ناحیەکەدا پشتڕاست کردووەتەوە. لە کاردانەوەی ئەمەشدا، زەیدی بڕیاریدا تۆمەتباران ڕەوانەی دادگا بکرێن و نۆ بەرپرسی ئەمنی، سەربازی و کارگێڕیی لە پارێزگای بابل لە پۆستەکانیان دوورخستەوە.
لە بەرامبەردا، کەتائیبی حزبوڵڵا لە ڕاگەیەندراوێکدا سەرجەم ئەو تۆمەتانەی ڕەتکردەوە کە باس لە تێوەگلانیان لە قاچاخچێتیی نەوت دەکەن، و ئەو ڕاپۆرتانەشی حکومەت پشتی پێبەستوون بە «ناڕاست» وەسف کرد.
جووڵەی سەربازی، دوا مۆڵەت و نێوەندگیریی سیاسی
لەگەڵ هەڵکشانی گرژییەکان، سەرچاوە ئەمنییەکان گەیشتنی هێزی پشتیوانیی سەربازیی نوێیان بۆ دەوروبەری ناحیەی جورف ئەلسەخر ڕاگەیاند. سەرچاوەیەکی ئاگادار بە ئاژانسی «شەفەق نیوز»ی ڕاگەیاندووە، هەرچەندە قەبارە و جۆری یەکە سەربازییەکان ئاشکرا نەکراون، بەڵام جووڵەکە چەند کاتژمێرێک دوای لێدوانەکەی حەیدەر عەبودی، وتەبێژی حکومەتی عێراق هات، کە جەختی کردەوە فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکان بڕیاری داوە لە ماوەیەکی نزیکدا هێزە ئەمنییە فەرمییەکان بچنە ناو ناحیەکەوە.
بەوتەی سەرچاوە حکومی و سیاسییەکان، عەلی زەیدی دوا مۆڵەتی تا ئێوارەی ڕۆژی هەینی داوەتە کەتائیبی حزبوڵڵا بۆ چۆڵکردنی ناوچەکە و ڕادەستکردنی دۆسیەی ئەمنی بە هێزەکانی حکومەت، هاوکات هێزەکانی دەزگای دژەتیرۆر خراونەتە حاڵەتی ئامادەباشییەوە بۆ کۆنترۆڵکردنی ناوچەکە لە ئەگەری پابەندنەبوونی گروپەکە بە مۆڵەتەکەوە.
بۆ ڕێگریکردن لە پێکدادانی چەکداری، ژمارەیەک لە سەرکردە باڵاکانی چوارچێوەی هەماهەنگی، لەوانە نوری مالیکی، هادی عامری و هومام حەمودی، هەوڵێکی نێوەندگیرییان لە نێوان حکومەت و کەتائیبی حزبوڵڵا دەستپێکردووە. ئامانجی نێوەندگیرییەکە گەیشتنە بە ڕێککەوتنێک بۆ کشانەوەی پلەبەندیی چەکدارانی کەتائیب و جێگیرکردنی هێزی ئەمنیی فەرمی و هێزی دیکەی جێگرەوەی حەشدی شەعبی بۆ بەڕێوەبردنی دۆسیەی ئەمنیی ناوچەکە.
سیناریۆکانی بەردەم سەرۆک وەزیران؛ سازان یان ڕووبەڕووبوونەوە؟
شیکەرەوان و چاودێرانی سیاسی دوو خوێندنەوەی جیاواز بۆ ئاییندەی ئەم قەیرانە دەکەن:
خوێندنەوەی یەکەم (بژاردە توند و مامەڵە سیاسییەکان): بەشێک لە چاودێران پێیانوایە زەیدی لەبەردەم دوو بژاردەی یەکلاکەرەوەدایە؛ یان ئەنجامدانی «سەودای سیاسی» لە ڕێگەی پێدانی پۆستی حکومی و وەزارەت بە گروپە چەکدارەکان لە بەرامبەر چەکداماڵین و ڕادەستکردنی ناوچەکە، یان «یەکلاکردنەوەی حسابات» لە ڕێگەی بڵاوکردنەوەی بەڵگەنامە و وێنە هەواڵگرییەکان بۆ ڕای گشتی و بەکارهێنانی هێزی دژەتیرۆر بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی ناحیەکە بە زەبری هێز.
خوێندنەوەی دووەم (گەڕانەوەی پلەبەندی): محەمەد نەعناع، توێژەری سیاسی پێیوایە ئەوەی ڕوودەدات سەرەتای جێبەجێکردنی بڕیارێکی دامەزراوە دەستوورییەکانی عێراقە بۆ گەڕاندنەوەی شکۆی دەوڵەت. نەعناع پێشبینی دەکات پرۆسەی جێگیرکردنی هێزە فەرمییەکان بە شێوەی پلەبەندی بێت تا دەگاتە لێکتێگەیشتن و ئاگربەستی کۆتایی لە ٣٠ی حوزەیرانی داهاتوودا، بێ ئەوەی حکومەت بیەوێت دۆسیەی قاچاخچێتیی نەوت بکاتە بیانوویەک بۆ پاڵنانی گروپەکە بەرەو شەڕی ناوخۆیی.
ڕەهەندە مرۆییەکە؛ تراژیدیای ١٠٠ هەزار ئاوارە و کلیلی گەڕانەوە
لە پاڵ ململانێ ئەمنی و سیاسییەکاندا، جورف ئەلسەخر وەک یەکێک لە گەورەترین دۆسیە مرۆییە هەڵپەسێردراوەکانی عێراق دەمێنێتەوە. لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ و دوای کۆنترۆڵکردنەوەی ناوچەکە لە دەستی چەکدارانی داعش، ڕێگری لە گەڕانەوەی زیاتر لە ١٠٠ هەزار دانیشتووی ڕەسەنی ناحیەکە کراوە و تا ئێستا لە ئاوارەییدا دەژین.
ڕاپۆرتەکەی ڕۆژنامەی «مەدا» بۆ نیشاندانی ئاڵۆزیی بڕیاری گەڕانەوەی ئاوارەکان، چیرۆکی گەشتە بێئەنجامەکەی شێخ عەدنان ئەلجەنابی، سەرۆکی هۆزی جەنابییەکان لە ساڵی ٢٠٢٠دا دەگێڕێتەوە؛ کاتێک ناوبراو بە مەبەستی وەرگرتنی ڕەزامەندی بۆ گەڕاندنەوەی خەڵکی ناوچەکەی سەردانی تارانی کردبوو، لەوێ پێیان ڕاگەیاندبوو کە «کلیلی چارەسەری ئەو دۆسیەیە لە تاران نییە و پێویستە بچێتە بەیروت بۆ لای محەمەد کەوسەرانی، بەرپرسی دۆسیەی عێراق لە حزبوڵڵای لوبنانی»، بەڵام دوای چوونی بۆ بەیروتیش، هەوڵەکانی بێ ئەنجام بوون و بە دەستی بەتاڵ گەڕایەوە.