نامەیەک بۆ جەنابی عالی، ئیبراهیم پاشای بابان

لوقمان مصطفی صالح
  2026-11-15   

لە مێژوویەکی پڕشکۆوە بۆ ئێستایەکی پڕپرسیار

بسم الله الرحمن الرحيم

بە پێشکەشکردنی ڕێز و تەوقیرێکی بێ پایان بۆ جەنابی عالی، پاشای مەجد و شکۆمەند، ئیبراهیم پاشای بابان.

دوای تەقدیمی دوعا و سەلام…

جەنابی عالی

ئەگەر ئەمڕۆ بە گەڕەک و کۆڵانەکانی ئەو شارەدا بگەڕێیت کە جەنابت بنیادت ناوە، زۆر شت دەبینیت کە لە سەردەمی ئێوەدا

 نەبوون: باڵەخانەی بەرز، ڕێگاوبان، بازاڕ و دامەزراوە. هەموویان نیشانەی گەشەی شارەکەن. بەڵام لە پشت ئەم گەشەیەوە پرسیارێکی گەورە هەیە: ئایا شارەکە تەنها لە ڕووی بیناسازییەوە گەشەی کردووە، یان لە ڕووی ڕۆشنبیری و ویژدان و هۆشیاریی نەتەوەییشەوە؟

جەنابی عالی

لە سەردەمی بابانەکاندا خانەقا و تەکیە و مەدرەسە و مزگەوتەکان تەنها شوێنی عیبادەت نەبوون، بەڵکو بەشێکی گرنگی ژیانی فکری و کۆمەڵایەتیی شار بوون. 

خانەقا مەنزڵگای ڕۆح و تەزکیە و مەعریفە بوو. مەدرەسەکان ناوەندی خوێندن و زانست و گفتوگۆی فکری بوون. مزگەوتەکانیش لەگەڵ ئەرکی ئایینییاندا ڕۆڵیان لە پەروەردە و ڕێنماییکردنی کۆمەڵگادا هەبوو.

تەریقەتی قادری، لە سەردەمی بابان و دواتردا، بە ڕەگی مێژوویی خۆی لە ناوچەکەدا و بە ڕۆڵی کەسایەتییەکی وەک شێخ مەعرووفی بەرزنجی، شوێنێکی گرنگی لە ژیانی ڕۆحی و کۆمەڵایەتیی خەڵکدا هەبوو. دواتر تەریقەتی نەقشبەندیی خالیدی، لە سەردەمی بابان و دواتردا، بە ڕێنمایی مەولانا خالیدی شارەزووری، کاریگەرییەکی فراوانی لە ژیانی ئایینی و فکریی کوردستاندا دروست کرد.

گرنگیی ئەو تەریقەتانە تەنها لە زۆریی پەیڕەوانیاندا نەبوو، بەڵکو لەو ژینگەیەدا بوو کە زانست و ئەدەب و ڕاهێنانی ڕۆحی و پەروەردەی مرۆڤی تێدا پەرەیان دەسەند.  ئەو شوێنانە بەشێک بوون لە یادەوەریی فکری و ڕۆشنبیریی ئەم شارە.

ئێستا، دوای تێپەڕبوونی نزیکەی دوو سەد و چل ساڵ، پرسیارم لە جەنابت ئەوەیە: ئەو شارەی ڕۆژێک خانەقا و مەدرەسەکانی مەنزڵگای زانا و ئەدیب بوون، ئەمڕۆ چەندە لەو ڕۆحی زانست و مەعریفەیەی ڕابردوو پاراستووە؟

لە هەرێمێکدا کە دوو هێزی سیاسی، پارتی و یەکێتی، ساڵانێکی زۆرە بەشێکی سەرەکیی دەسەڵات و بڕیاری سیاسی و ئیدارییان لە دەستدایە، پرسیارەکە تەنها ئەوە نییە کە چەند بینا و پرۆژەیان دروست کردووە. پرسیاری بنەڕەتی ئەوەیە کە چ جۆرە کۆمەڵگایەکیان پەروەردە کردووە، و چەند توانیویانە هۆشیاری و هاوڵاتیبوون و ویژدانی نیشتمانی بەهێز بکەن.

بەداخەوە، ئەوەی لە ماوەی دەسەڵاتداریی ئەم دوو حیزبەدا بە ئاشکرا دەبینرێت ئەوەیە کە ململانێی سیاسی زۆرجار لە چوارچێوەی بەرژەوەندیی گشتی دەرچووە و ڕەنگی کەسی و حیزبی و خێڵەکیی وەرگرتووە. لە جیاتی ئەوەی هاوڵاتی ببێتە خاوەنی دەسەڵات و چاودێریی کاربەدەستان بکات، لە زۆر شوێندا داوا لە هاوڵاتی کراوە ببێتە پارێزەری حیزب و دەسەڵات. لە جیاتی چاندنی ڕۆحی هاوڕێیەتی و یەکڕیزی، تۆوی دابەشبوون و وابەستەیی چێنراوە.

ئەمە جیاوازییەکی گەورەیە لە نێوان دەسەڵاتێک کە مرۆڤ پەروەردە دەکات و دەسەڵاتێک کە مرۆڤ بە خۆیەوە وابەستە دەکات. یەکەمیان دامەزراوە و هۆشیاری بەجێدەهێڵێت، دووەمیان ترس و دابەشبوون و پێویستی بە بەردەوامیی خۆی دروست دەکات.

جەنابی عالی

نە قادرییە و نە نەقشبەندییەت بەراوردی ڕاستەوخۆیان لەگەڵ حیزب و سیاسەتدا نییە. بەڵام ئەوەی مێژووی ئەو دوو تەریقەتە بۆ ئێمە گرنگ دەکات ئەوەیە کە لە ژینگەیەکی مێژوویی دیاریکراودا ناوەند و پەیوەندییەکانیان لە خزمەتی پەروەردە و مەعریفە و ڕۆحی کۆمەڵگادا بوون. ئەمەش پێوەرێکە بۆ هەر دەسەڵاتێک: دەسەڵات چەندە مرۆڤی بەهۆش، خاوەن ویژدان و سەربەخۆی بیرکردنەوە پەروەردە دەکات؟

ئەمڕۆ کێشەی کوردستان تەنها دابەشکردنی دەسەڵات و پۆست و سامان نییە. کێشەیەکی بنەڕەتییە و لە نەبوونی پرۆژەیەکی نیشتمانیی هاوبەشەوە سەرچاوە دەگرێت، پرۆژەیەک کە بەرژەوەندیی گشتی لە سەروی بەرژەوەندیی حیزبی و کەسییەوە دابنێت. ئەوەی خەڵک پێویستیان پێیەتی حیزبێکی بەهێزتر نییە بەسەر حیزبێکی تردا، بەڵکو دامەزراوەیەکی بەهێزترە لە هەموو حیزبەکان: دادپەروەرییەکی سەربەخۆتر، پەروەردەیەکی باشتر و دەسەڵاتێک کە لە بەرامبەر هاوڵاتیدا بەرپرسیار بێت.

جەنابی عالی

شارەکە ماوەتەوە و ناوی ئیبراهیم پاشای پێوەیە، بەڵام پرسیارەکە ئەوەیە: ئەوانەی دوای جەنابتان هاتن، بە قەدەر ئەو ناوە مێژووییە خزمەتی ئەم شارە و خەڵکەکەیان کردووە؟

ئێوە سلێمانیتان بۆ پایتەختی کوردان بنیادنا، هەستت چۆنە کە ئێستا پەراوێز و نائومێدە و ڕێگای خۆی نادۆزێتەوە؟

من نازانم ئەگەر ئەمڕۆ لە سەردەمی خۆتەوە سەیری ئەم شارە بکەیت، بە چی دڵخۆش دەبیت و لە چی خەمبار. بەڵام دڵنیام هیچ شارێک بە ناوی مێژوویی و شانازیی ڕابردووییەوە ناپارێزرێت، ئەگەر نەوەکانی ئەمڕۆ نەزانن چۆن ئەو میراتە بپارێزن و بۆ داهاتوو شتێکی شایستەی لەسەر بنیاد بنێن.

جەنابتان ئەو شارەتان بنیاد نا، بەڵام ئایا ئێمە توانیومانە نەتەوەیەک بنیاد بنێین کە بزانێت کێیە، چی دەوێت و بۆ کوێ دەڕوات؟

چونکە راستە شار بە بەرد و ئاسن بنیاد دەنرێت، بەڵام نەتەوە بە ویژدان و هۆشیاری و هەڵوێست دەمێنێتەوە.

لوقمان مستەفا

وتاری زیاتر

زۆرترین بینراو
خانه‌واده‌كه‌ی: هاوخه‌می به‌رفراوانی خه‌ڵك بۆ كۆچی مام عوسمان نیشانی دا كه‌ كه‌یسی سه‌رده‌شت هه‌ر به‌زیندویی ده‌مێنێته‌وه‌
مەلا بەختیار: خۆفرۆشەکانی سەردەمی بەعس‌و گەندەڵەکانی دوای راپەڕین مافی شانازیکردنیان بەسلێمانیەوە نیە
"قاچیان دەشکێنین": تورکیاو ئێران لەترس‌و دڵەڕاوکێدان بەهۆی هەنگاوێکی ترەمپەوە
ڕوونکردنەوەیەک لە دانە غاز لەبارەی کێڵگەی غازی کۆرمۆر لە چەمچەماڵ
یەکێتی گوناحە، لای مێزەکەی "هەرێمە نوێکە" چی دەگوزەرێت؟
رۆیتەرز: تره‌مپ به‌ راوێژكاره‌كانی وتوه‌، ئێران گێچه‌ڵ نه‌كات هێرشی سه‌ربازی ده‌ست پێ ناكه‌ینه‌وه‌
قەحتان ونداوی، کاندیدی بەرەی تورکمانی بە پارێزگاری کەرکوک هەڵبژێردرا
دادگای فیدراڵی دۆسیەی موڵکە حکومییەکانی لە بەرژەوەندیی حکومەتی هەرێمی کوردستان یەکلایی کردەوە
نرخی دراوه‌كان له‌ كاتی كردنه‌وه‌ی بازاڕ
محه‌مه‌د فه‌یسه‌ڵ كه‌ریم خان برادۆستی ده‌ست له‌كاركێشانه‌وه‌ی پێشكه‌شی په‌رله‌مانی كوردستان كرد
© 2026 Awene Online, Inc. All Rights Reserved.
×