ڕەشاد مستەفا سوڵتانی

Immigration and dialog گفتوگۆ وکۆچ

بەمەبەستی دەرباز بوون لە بارودۆخی سامناک ،ئاڵۆز و ناسکی مێژوویی ،و ترسی جەماوەر لە کوشتار و دیفاع لە کەرامەتی شارێک ، تەنیا بەدیل و ئاڵترناتیڤ و سەنگەری بەرخودان کوچ بوو . ڕێپێوانی کچان و کوڕانی مکوڕ و لێبڕاوی سنە ، بۆکان ، سەقز و بانە بە مەبەستی پشتیوانی لە کۆچ لە گەرمای تاقەت پڕووکێنی هاویندا نرخی سیاسی گرانبەهای مێژووییان هەبوو . شوڕشگێران لە مارشێکی هیوابەخش دووپاتیان دەکردەوە بژی برایەتیمان

- خەبات و یەکیەتیمان! مەریوان مەریوان - سەنگەری ئازادەگان! .

..............................................................

پێناسەی کۆچ :

ناوی شار: شاری ئازادەگان-:

شوێنی جیوگرافیایی : ڕۆژهەڵاتی ناوین-

-ڕێکەوت: ساڵی ١٣٥٨ی هەتاوی

دەڤەر و مەڵبەند : ڕۆژهەڵاتی کوردستان --

- کام تاکتیکی لۆژیک و کونکرێت: چؤڵ کردنی شار

-سەنگەری مودێڕن : دیفاع و پشتیوانی لە شار بەو مەبەستە،هێزی دەمارگرژی فناتیک نەتوانیت شار قەڵاچۆ کات .

-ئالترناتیڤ بۆ ژیانی ئاسایی جەماوەر : ئوردووگای کانی میران لە چواردەکیلومیتری شار

- هێزی بزوینەر: شارۆمەندان و ئازادیخوازان

-دەس پێکردنی کۆچ : ٣١ی پووشپەڕ

-سەرکەوتن وکۆتایی کۆچ : ١٤ی گەلاوێژ

-ئاکام : یەکگرتوویی شارۆمەندان وهەڵنەبژاردنی پێکدادان و شەڕی چەکداری.

-ئامانج: دوورەپارێزی لە توندئاژوویی ، شەڕی داسەپاو و خوێناوی. هەڵبژاردنی خەباتی ژیواری و مودێڕن ، پەردەلادان لەسەر کاتگوری تەقیە

-پەیامی شارۆمەندان لە سەر دەروازەی ئوردووگای کانی میران

(ئێمە نە خەیاڵی شەرکردنمان هەیە و ، نە مل بۆ ملهوڕی ڕژیمیش ڕادەکێشین).

پاش سەرکەوتنی کۆچ و گەڕانەوەی شارۆمەندان ، هێواش هێواش هێزی کۆنەپارێز و مێشک شوردراوی پاسدار وەک کوللە، سون و کیسەڵە بەرەو کوردستان هاتن و تڕاژیدی سامناکیان خولقاند. چەمەران و خەڵخاڵی دووسیمای ناسراوی کوشتار ، تیرباران و قەڵاچوی ئازادیخوازانی کوردستان بوون . .. .

............................................................

گفتوگۆ لە گەڵ ژنڕاڵ مستەفا چەمران نوێنەر و گلینەی چاوی خومینی ، دوا کانیی هیواکانی چوڕ بڕ کردبوو ،ئیتر دەبوا بە مەبەستی بەرگری لە شەڕی ماڵوێرانکەر و داسەپاوی حکومەتی توتالیتری دینی ، ڕێگا چارەیەکی مەنتیقی بدوزرێتەوە . ژنڕاڵ چەمران ئەگەرچی زانستی لە ئاستی ئاکادیمێک خوێندبوو ، بەڵام لە تۆڕی جاڵجاڵۆکەی " کۆنخوازی و سکتاریزمی دینی" ئەسیر و دیل بوو . لە کاتی گفتوگۆ لە گەڵ نوێنەرانی شارگوتبووی : ئێمە بۆ شایی و بەزم نەهاتووین ، ئێمە بۆ ڕەزم و شەڕ هاتووین . دوای مەرگی یاداشتەکانی وچوڕاوەی کردەوە فاشیستیەکانی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە کتێبێکدا بەناوی ( کردستان ) چاپ کراوە . ئیتر هێچ شک و گومانێک نەمابوو کە ڕەوەندی" تەقیە " بە سەر گفتوگۆدا زاڵ بووە. مەبەستی دوژمن کات کڕین و کۆ کردنەوەی هێزی کۆنەپارێز و هێزی هەڵخەڵەتاوی کورد بوو . پاشان دوژمن هێرشی هێنا و ڕۆژهەڵاتی کوردستانی لە گۆمی خوین نقوم کرد. .کاک فوئاد وەک ڕێبەرێکی کاریزما هەموو مەیل و بۆچونەکان ، هەڵویستە جۆراوجۆرەکان ، توانای هاوڕێیانی پێشمەرگە و شارۆمەندانی ئاسایی ،و ئازادیخوازانی بەڕێزی پڕاوپڕەوە لە بەرچاو گرت . و هەموو دەنگەکان و نوتەکان و هزر و بیر و مەیلە جیاوازەکان، و ئاستی لێبڕاوی خەباتکاران ، لێبوردووی جەماوەر و ورەی هیزی پێشمەرگەی لە بیرخانەی مێشکی لێک دایەوە و کۆچی وەک ڕەوتێکی مودێڕن و مەدەنی بەدڵ بوو . بانگەواز کرا و بە هەمووان ڕاگەیەندرا و چاوەڕوان کراو هەموو شارۆمەندان وڵامی شایستە یان بە بانگەوازی چؤڵ کردنی شار دایەوە. کاک فوئاد بیرمەندانە و بە سەداقەت وئیمانەوە لە پێچە دژوار و سەختەکانی مێژوودا ، هەڵویستی بەجێ و وەرچەرخانی لۆژیکی بە مەبەستی کەڵک وەر گرتن لە هەموو هێز و تواناکانی جەماوەر و ڕووناکبیران وهیدایەتی شوڕشگیڕانەی خەباتی مەدەنی لە بەر چاو بوو. کۆچ لە بنەرەتدا گۆڕینی سەنگەری خەبات و بەرخودان بوو ، کە هەموو تویژەکان و چینی کۆمەڵگای دەگرتە بەر. بەرەنگاری مەدەنی ڕەوتی خەباتی بەئاسانی دەستەبەر دەکرد. شار چؤڵ کرا و شەقام و خیابانەکانی مەریوان سامی مەرگیان لێ نیشتبوو و کەس لە شار نەمابوو تا هات و چو بکات و چۆڵ و هؤل بوو. بێدەنگیەکی سامناک شاری مەریوانی لە باوەش گرتبوو . من و کاک ڕەزای برام شاهیدی زیندووین ، ئاخرین کەس دوای چوڵ کردنی شاری مەریوان کە مەقەرێ یەکێتی جووتیارانی جێ هێشت ڕێزلێگیراو کاک فوئاد بوو.

..................،.،...،،.........................................

. پوتانسیل و زەرفیەتی کۆچ ئەوەندە بەرز بوو کە هەڵویستی ئازادیخوازانی شارەکانی سنە، سەقز ، بۆکان و بانە ی بۆ لای خۆی ڕاکێشا . ڕێپێوانی کچان و کوڕانی مكوڕ و شۆڕشگێر لەو شارانەوە بەرەو شاری ئازادەگان دەستی پێکرد. ئەگەرچی ئامێری ماسمێدیا بەرتەسک و گەشەی بەرچاوی نەکردبوو ئەمما بە شێوەیەکی سەرسورهێنەر لە ئێران و تاڕادەیەکیش لە جیهان پژواکی نێو نەتەوەیی بەدەس هێنا .ئەم ڕووداوە مێژووییە سەرنجی هەواڵنێرەکانی ڕاکێشا ، و تا ڕادەیەکی دڵخۆشکەر ڕووداوەکانیان لە بڵاڤۆک ، گۆڤارەکان و ڕادیوکان بڵاو دەکردەوە و ناڕاستەوخۆ فشار و زەختی بیر و ڕای گشتی بۆ سەر کۆماری سێدارەی زیاد دەکرد. لە دەورانی کۆچدا هیچ کەسێک بەتاوانی جاسوسی و شۆڤاری و کاری ناپەسەند زیندانی نەکرا . هیج چەشنە دزی و تاڵان لە سەروەت و سامانی شارۆمەندان کە شاریان بە جی هێشتبوو نەکرا . هیچ کەسیک نەیتوانی بەر بە ئیرادەی مکوڕ وپۆڵایینی جەماوەر بگرێت . ئەگەرچی دەگوترا ، کەسانێک موخالیفی کۆج بوون و پڕۆپاگاندە و تەبلیغی ژەهراویان بەدزیەوە دەکرد ، بەڵام هەرگیز نەیانتوانی بەر بە هەڵویستی لێبڕاوی خەڵک بگرن. خەباتی مەدەنی شاری مەریوان شیاوی ئەزمون لێ وەرگرتن و ڕێزە . بەو هیوایە، نەسڵی نوێ بۆ وەدێهاتنی جیهانێکی ئاسودە و کامەران لە ئەزمونی فورمی گەشە کردووی کۆچ ، بۆ دامەزراندنی عەدالەتی کۆمەلایەتی و پڕۆسەی دێموکراسی کەڵکی پێویست وەر گرن . و لەمە زیاتر شارۆمەندی کورد لە وڵاتی کوردستان و لە سەر خاکی خۆی پەنابەر و قاچاخ نە بێت. ئایا زل هێزەکان ، وەک جاری جاران هەر لە داگیرکاران پشتیوانی دەکەن؟ ئایا زل هێزەکان ویجدانیکیان هەیە کە زۆر تر لەم ناعەدالەتیە کە دایان سەپاندووە بێ ویجدانی نەکەن ؟ ئایا گەلی کورد دەبێ تەنیا لە یەک دیاردە ئەویش " یەک نەگرتن " لە جیهاندا تاقانە و نموونە بێت ؟ .

........................................................................

.. ژمارەی شۆڕشگێڕانی هەڵسوڕاو لەکۆچدا زۆر بوون و داوای لیبوردوون دەکەم کە ناویانم لێرەدا نەنوسیوە . چ ئەوانەی کە ماون و چ ئەوانەی کە گیانیان بەخت کردووە و لە پڕۆسە و پێڤاژەی کۆچدا وەک شۆڕشگێرێکی ماندووی نەناس و دلۆڤان هەڵسوڕان و ناوەڕۆکی خەباتی مەدەنی و ژیواریان بەئاستێکی بەرز گەیاند ، شیاوی ڕێز و حورمەتی بێ هاوتان . مێژوو دەوری هەستیاری ڕیبەری کاریزمای ئەو کۆچە لە لاپەڕەکانی خۆیدا تۆمار کردووە و هەرگیز ناتوانی لە بیری بکا . شۆڕشگێران ئیدارە شارێکی کۆچ کردوویان بە لیاقەتەوە لە ئەستۆ گرت . و بۆ ژیانی نورماڵ وئاسایی جەماوەر لیژنەکانیان دامەزران . کە بریتی بوون لە : لیژنەی نێگابانی و پارێزگاری ، لیژنەی دەستەبەر کردی ئاوی خاوێن ، لیژنەی فریاکەوتن ، لیژنەی تەبلیغ و پڕۆپاگاندە ، لیژنەی دەرمان و پاک و خاوێنی ، لیژنەی پەیوەندی گرتن ،لیژنەی دابین کردنی خواردەمەنی و لیژنەی خانوو ، کەپر و جێگای حەسانەوە . فینۆمن و کاتگوری ژیانی ئوردووگا ، سەداقەت و فیداکاری پێویست بوو . هەر ڕۆژە ئاکامی گفتو گۆ و دانوساندنەکان لە گەل نوێنەرانی کۆماری ئیسلامی لە لایەن کاک فوئادەوە بە دانیشتوای ئوردووگا ڕادەگەیەندرا و چەشنێک کۆبونەوەی گشتی پێک هاتبوو . کۆبونەوەکانی ئوردووگای کانی میران بێ سانسور و شاردنەوەی گفتوگۆکان بەڕێوە دەچوو و بڕیاری لە سەر دەدرا . و وەک " کۆ بڕیاری جەماوەری " جێ کەوتبوو

...............................................................

. پێشمەرگە نەیاندەهێشت هێزی دوژمن کە لە پادەگان خزابوون جوڵە بکەن و یەک دووجار بە مەبەستی داگیر کردنی شار هەڵمەتیان بۆ سەنگەرەکانی پێشمەرگە هێنا ، کە شکستی گەورەیان خوارد و کشانەوە . یارمەتی هێزی پێشمەرگەی باشوری کوردستان بە ڕیبەری بەڕێزان : بەکر حاجی سەفەر ، جەماڵ خواکەرەم، مەلا بەختیار، کۆمەلەی ڕەنجدەران ، کاک پشکۆ ، دوکتور قادر و هەموو پێشمەرگەکان شیاوی ڕێز و پێزانینە و لە مێژوودا وەک ڕەوتی ( یەکگرتنی نەتەوەیەک ) تۆمار کراوە . حیزبی دیموکرات لە جەرەیانی کۆچ حوزووریان هەر نەبوو و ناوەندی حیزب لە دیکومینتیکدا موخالیفی کۆچ بوون و بڵاویان کردەوە . چریکەکان لە ڕووداوەکانی مەریوان بەشدار و هەلسوڕاو بوون .ئەگەر کۆچ نەکرابا ، حکومەتی ئیسلامی دەیویست لە هەوەلین کاتەکاندا دیکتاتوری تۆخی دینی لە مەریوان زیندوو کاتەوە ، دێموکراسی و ئازادی لە چاڵ نێت . دەسەڵاتی ئوڕگانە دیموکراتیکەکانی شاری مەریوان وەک ئیتحادیەی ژنان ، بنکەی گەڕەکەکان ، کانوونی خوێندکاران و قوتابیان ، ستادی حەفازەتی . ئیتحادیە ی کرێکارانی بێکار و جەمعیەتی پشتیوانی لە مافی گەلی کورد بخاتە ژیر تیغی شمشیری ژەنگاوی و سانسورو هەمویان هەڵوەشێنیتەوە. لە پێڤاژەی کوچداهێزی قیادە موەقەت و مەکتەب قورئانی وەک گۆپاڵ دەوری ڕووخینەر و داپڵۆسێنەریان هەبوو . تؤڕی جاسوسی و شوڤاری دوژمن زۆر هەڵسوڕاو بوو و ئورگانە جاسوسیەکانی دەورانی شا یەک شەوە ئیسلامی کرابوون و هەڵدەسوڕان و ناسینیان ئاسان نەبوو . کاتێک ئایەتواللە کان بەمەبەستی خاو کردنەوە ئیرادەی شارۆمەندان دەهاتنە ئوردووگا ، شوفیری ماشینەکانیان بێ وچان لە دانیشتوانی ئوردووگا و پیشڕەوان و کاک فوئاد عەکسیان هەڵدەگرت . گیانبەخت کردوو بەڕێز کاک ئەبوی کەریمی ، لە سوخنڕانی یادی سی ساڵەی کاک فوئاد لە ستۆک هۆڵم پەردەی لە سەر ئەم جاسوسیە لابرد. ژورنالیستێکی ئوروپایی لە خەباتی پێشمەگەکان چ لەنێو شار و چ لە سەنگەرەکان عەکسی زۆری هەڵگرت . ژورنالیستەکە لە سەر بەرگی گۆڤارەکەی عەکسی جەناب مامۆستاشێخ عیزەدین و کاک فوئادی لە گەل چەمران دانابوو . لەسەر شووشەی چاویلکەی چەمران دووتانک بۆ قەڵاچو و کاول کاری و خاپوور کردن و کوشتاری خەڵکی سیڤیل هیرشیان دەکرد. ئەگەر چی ئەو ژورنالیستە عەکسی زۆرتری لە هاوڕێانی پێشمەرگە هەڵگرتبوو ئەمما بژاردەی سەر بەرگی ئاخری گۆڤارەکە عەکسێکی لالە حەمە ، کاک حسینی برام و هاوڕێ چنوور نەسیمی (خؤشنەواز ) و منی دانابوو ، کە بە گەڵای دەوەن خۆمان داپۆشیبوو وحەشار دابوو . ئەم گۆڤارە نرخی گرانبەهای بۆ ئارشیوی بزووتنەوەی گەلی کورد هەیە . گۆڤارەکە بڵاو بوەوە و تەنانەت بە دەستی ئێمە لە گوندی ئاڵمانە گەیشت. ئایا ئەو گۆڤارە لای حیزبەکان هەڵگیراوە وئارشیو کراوە ؟ ئایا کەسێک یا ڕێکخراوەیەک لە ترسا شاردویەتەوە ؟ ئایاکۆماری سێدارە سانسوری کردووە و هەمووی نابود کردوووە ؟ لە پال هەزاران شک و گومان هەرگیز نەبینرایەوە . لە خوێنەرانی بەڕێز تکای دۆستانە دەکەم لە هەرشوێن و جێگایەک دۆزیتانەوە ، بڵاوی کەنەوە . چونکوو موڵکی بزووتنەوەی عەدالەتخوازانە و ئاشتیخوازانە گەلی کوردە و گۆڤارەکەلە هاوین و پاییزی ١٣٥٨ی هەتاوی (١٩٧٩ ی زاینی ) بڵاو بوەتەوە ..

چەند کەسی تر لە گۆشە نیگا و باوەڕ و لێکدانەوەی خۆیانەوە ، لە ماسمێدیا ڕووداوی کۆچیان نوسیوە و یا قسەیان لە سەر کردووە ، کە شیاوی ڕێز و وئیحترامن و دەستیان خۆش بێت وبە تایبەت من سپاسیان دەکەم. .

.................................................................................

- وێنەی کاک فوئاد هەم لە زانستگای شەریفی تاران وهەم لەشەڕی خوێناوی شاری سنە

- دوو وێنە لە مارشی گەورەی ڕێپێوان ، بەرەو شاری ئازادەگان