دوای ھەرەسی ئاش بە تاڵ ، دوای ھەڵگیرسانەوەی شۆڕشی نوێ سەرکردەسیاسییەکانی کورد ، لە گۆشە نیگای دۆگمای حیزبایەتی یەوە، لە شاخ ، کوردیان ، بە کورد، بەکوشت دا ، لەناوەڕاستی ھەشتاکان دا سەرکردەی حیزبەکان ، نوێنەریان نارد بۆ لای یەکتریی ، بۆ گفتوگۆ ، لە یەکتریی نزیک بوونەوە ،ھەنگاو یان نا ، بۆ پێکھێنانی بەرەی کوردستا نی .
لە ٢١/ ٢ /١٩٨٨تا ٦/ ٩ /١٩٨٨ ، سوپای عێراق وجاش ، بە ٨قۆناغ ، ئەنفالی باشووری کوردستان و ژەھربارانی ھەڵەبجەو ناوچە جیا جیاکانیان کرد .
دوای ئەنفال و کیمیابارانی ھەڵەبجەو نیشتمان ، حزبە کانی کوردستان ، بە یەک دەنگ و بە یەک ھەڵوێست ، لە بەرەی کوردستانی دا لە ئیران ،خۆیان رێک خست ،لە ٢ / ٨ / ١٩٩٠ سوپای عێراق ، کوێتی داگیر کرد ، بە بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایش ،ئەمەریکاو سەرکردایەتی ھاوپەیمانی نێو دەوڵەتی ،عێراق یان لە کوێت دەرکرد .
راپەرین لە خوارو و ناوەڕاستی عێراق و لە کوردستان بەرپا بوو ،شیرازەی سوپا ی عێراق بچڕا و ھەڵاتن ،لەو ھەل و مەرجە ئاڵۆز و دژوارەدا ،ھێزەکانی ئەمەریکاو ھاوپەیمان ، بە پلان و بەرنامەو نەخشە بۆ داڕیژراو ، رەوتی راپەڕینی شیعەکان و کوردیان ، بە جۆرێک ئاڕاستە کرد ، ،سەدام لە بەغداد لە دەسەڵات دا بمێنێتەوە.
دەرفەتیان بۆ سەدام رەخساند ،سوپا پەرتەوازە و تێک شکاوەکەی کۆبکاتەوە ، بە جانەوەرترین رەفتار ، پەلاماری شارەکانی ناوەڕاست و خواروی عێراقیان داو ، شیعەکان نیان کۆمەڵکوژ کرد.
سوپای عێرق ، لە گەڵ مجاھیدین ی خەلقی ئێران ، جارێکی تر پەلاماری کوردستانیان دایەوە ، کوردیان کۆمەڵ کوژ کرد ەوە.
گەلی عێراق بە کوردو شیعەوە ، لە لایەکەوە ، رووبەرووی سەرکەوتنێکی کاتی دیاری کراو نوونەوە ،لەلایەکی ترەوە ، راپەرینەکەیان ، بە جۆێک تێک شکاند ، لە چاوەڕوانی کەس دا نەبوو.
[٣ ] ملیۆن مرۆڤی کورد ، بە ژن و پیاو منداڵ و پیر ، بەرەو سنوورەکان کۆرەویان کرد ، بۆ رەتکردنەوەی زەبرو زەنگی سەدام و رووبە روو بوونەوەی کۆمەڵ کوژی وجینۆساید.
لەو تراژیدیا یانەدا ، دوو دیمەنی دژ بە یەک دەبینین :
لە دیمەنی یەکەم دا:
ئەمەریکاو وڵاتانی ھاوپەیمان لە لایەکەوە ، بەھەموو توانایەکیانەوە پارێزگاریان ، لە کوێت کرد و سوپای عێراقیان تێک شکاندو لە کوێت وەدەریان نان .
لە دیمەنی دووەم دا:
ئەمەریکاو وڵاتانی ھاوپەیمان ،لە لایەکی ترەوە ، بواریان نەدا ،ھێزەکانی ھاوپەیمان بەغداد بگرێت و و سەدام یان لە دەسڵات ھێشتەوە ، بواریان بە سەدام دا سوپا تێک شکاوە ،پەراوێزەکەی دروست بکاتەوە ، بۆ کۆمەڵکوژیی شیعە کان ، لە ناوەراست و خوار ووی عێراق و کۆمەڵ کوژی کورد لە باشووری کوردستان بکات .
لە ٢ /٤ / ١٩٩١، [٣] ملیۆن ژن و پیاو منداڵی کورد، کۆچ و رەویان ، بۆ رێگای ھات و نەھات بەرەو سنوورەکانی ئێران و تورکیا کرد ، رووبەرووی برسێتی و سەرماو مەرگ و چارەنوسێکی ون .
ئەمەریکاو وڵاتانی ھاوپەیمان و ئەنجومەنی ئاسایش ، لە سەرەتادا ،ھیچ کاردانەوەیەکیان نەنوند ، لەئاستی یەک دەنگی و یەک ئیرادەیی و و یەک ھەڵوێست و یەک چارەنووسی کۆڕەوەکەی کورد.
کامێرای میدیای کەناڵە جیھانییەکان ،تراژیدیای کۆرەوی کوردیان ، لە رێگاو بان وسەر سنوورەکانی کوردستان خستە روو . دیمەنەکانی ئەو تراژیدیا سامناکە ی کۆڕەو ، شکۆی ھەموو مرۆڤ و مرۆڤایەتی دنیا و پرۆتۆکۆڵەکانی دژ بە جینۆساید شەرمەزار کرد .
ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی ، لە ٥ / ٤ / ١٩٩١ ، بریاری ٦٨٨ ،ی نەتەوە یەکگرتوەکان دەرکرد:
( نابێ سوپای عێراق ، پەلاماری باشووری کوردستان بدات و کۆمەڵ کوژی کورد بکات ، ناوچەیەکی ئارامیان ، لە سەرووی ھێڵی ٣٦ ، بۆ پاراستنی کورد دیاری کرد ، ھیزی وڵاتانی ھاوپەیمان گەیشتنە بنکە ی سەربازی (ئەنجەلیک ) لە تورکیا ، بۆ پاراستنی کورد لەوێ دامەزران ،بە ناوی ھێزی چەکوشی ئامادەبۆ پاراستن وگەڕانەوەی ھاوڵاتیان بۆ شوێنەکانی خۆیان .
کۆرەو ئەزموونی زنجیرە کۆمەڵکوژی میللە تێک بوو ، ٧١ ساڵ لە عێراق دا کۆمەڵ کوژو ئەنفال و جینۆساید دەکرا .
کۆج و رەو ئەزموونێکی ، پڕلە تەحەدای لۆژیکانە میللەتێک بوو ، تراژیدیای خۆبەدەستەوەدان و کۆمەڵ کوژی ورەشەبای ژەھرو ئەنفال و جینۆسایدی کورد یان رەت کردەوە.