پڕۆفیسۆر لە بەشی زانستەکانی زەوی و نەوت/ زانکۆی سلێمانی
ibrahim.jaza@univsul.edu.iq
سووریا پاش هەڵهاتنی بەشار ئەسەد و نەمانی دەسەڵاتی دەیان ساڵەی بنەماڵەیەکی گەندەڵ و خۆسەپێن، بڕوا دەکرا کە سەردەمێکی تازە لە سەر بنەماکانی دیمۆکراسی و ڕێزگرتنی مافەکانی هاووڵاتیان بنیات بنرێت! هەرچەندە بەبڕوای من هەر لە سەرەتاوە کورد وتەنی" مانگە شەو سەرلە ئێوارە دیارە" ئاشکرابوو کە ڕژێمێک لەسەر دەستی ئەوگروپەدا دروستبێت هەرگیز چاوەڕێی دواڕۆژێکی ڕوونی لێ نەدەکرا! بەهەرحاڵ، گروپێکی پاڵپشت بە تورکیا هاتۆتە سەر دەسەڵات و ئیتر بکوژ و ببڕ هەرخۆیەتی و مەترسییەکەش لەوەدایە کە ئەم کۆمەڵە خەڵکە لەوانەن کە هەرگیز گوێ نادەنە بیروڕای هاووڵاتیانی وڵاتەکە و چۆنیان بوێت ئاوا حوکم دەکەن!
ڕۆژ دەڕوات و دەسەڵاتە خۆسەپێنەکە زیاتر خۆی دادەکوتێت و کەسانی نزیک لەخۆی دەخاتە ناو جومگەکانی ڕژێمەکەوە و خەریکە هیچ ڕووناکییەکی فرە نەتەوەیی و فرە کولتووری و فرە حیزبی نەهێڵێت! باشترین بەڵگەش بۆ خۆسەپاندنی عەقڵیەتی عەرەبی ئەوەیە کە پاش ناونانی حکومەتە نوێیەکە بە سەرۆکایەتی کۆنە چەکدارێکی داواکراو ناوی وڵاتەکە هەر بە کۆماری عەرەبی سووری هاتووە و جێگیریش بوو! تەنانەت هەربۆ ڕێزی فرە نەتەوەیی خەڵکی وڵاتەکە و بنیاتنانی وڵاتێکی سەدەی بیست ویەک دەبوو ئەو وشەی "عەرەبی" یە لەناوی وڵاتەکە بکرایەتەوە، کەچی هەر بەتۆپزی ئەوەشیان جێگیر کرد و چەپڵەشیان بۆلێدا! ئیتر دەبێت چاوەڕێی چی بکرێت لە ڕژێمێک هەر لەسەرەتاوە ئاوا هەنگاوبنێت؟ هەرگیز چاوەڕێی شتی باش ناکرێت، بەتایبەتی کە من باسم لەکوردەکانی ڕۆژئاوایە، ئێستا لەهەموو کاتێک زیاتر لاوازن و بەبڕوای من تا بەدوای بیرو بۆچوونی ناڕوون و بەسەرچووەوە بن ناگەنە هیچ و دواڕۆژیش هەرگیز ڕوون نابێت!
خۆزگە ئاوا نادەبوو، هەر وەک باشووری کوردستان، لە ڕۆژئاواش دووبەرەیی دروستبووە و ئەوەچەندین ساڵە شیر و تیر لەیەک دەسوون، تا گەیشتۆتە ئەوەی کە ئێستا سەرۆکە نوێیەکەی سوریا هەر حیساب بۆ کورد نەکات و هیچ نرخ و بەهایەک بۆ پێکهاتەکان دانەنێت و بەتایبەتیش کورد. بەبڕوای من کورد لە ڕۆژئاوا هەر لەسەرەتاوە خۆیان یەکلایی نەکردبووەوە و داوای مافی چارەی خۆنووسینیان نەکردووە، بۆیە ئێستا هیچ دواڕۆژیکی ڕوون بۆیان دیارنییە! باشترین بەڵگەش ئەوەیە هەر لەیەکەم ڕۆژەوە ئەم کۆمەڵە چەکدارەی سووریایان کۆنترۆڵکرد، بێگومان بە هاوکاری تورکیا، باس و خواستی هەر سیستەمێکی مۆدرێنیان ڕەتکردەوە، وەک ئۆتۆنۆمی، یان فێدڕاڵی، کوردیش یەکسەر ڕایگەیاند کە ئەوان نایانەوێت لە سووریا جیاببنەوە و خوازیاری ئاشتیین لەگەڵ دیمەشقدا! سەیرە و سەرم سوڕماوە لەم سەرکردانەی کورد، باشە ئەگەر تۆ دروستکردنی وڵاتێکت بۆ کوردستان ناوێت، ئیتر ئەم هەموو زەحمەت و کوشتن و داماوی و نەهامەتیەت بۆ تووشی کوردان کردووە؟ چۆن دەبێت کورد بڵێت ئێمە جیابوونەوەمان ناوێت، باشە کەواتە ئیدارەی خۆسەری ڕۆژئاوا چی لێدێت و دواڕۆژی دەگاتە کوێ؟ بەبڕوای من هیچ داهاتوویەکی ڕۆشنی نییە و تەنیا کات بەسەربردنەو پاش ماوەیەک هیچ ئاسەوارێکیان نامێنێت! بەبڕوای من بۆ باکووریش هەمان قسە دروستە، تا ئێستا پەکەکە باسی جیابوونەوە لە تورکیا، یان هەرهیچ نەبێت ئۆتۆنۆمی بۆ باکووری کوردستان داوا ناکات! سەیرە، کەواتە ئەم شەڕو کوشتن و سەدان لاوی کورد کوشتنە بەدەستی تورک بۆچی و لەپێناو چی؟ من تا ئێستا هەر ئەمەم دیوە لە و جۆرە سیاسەتە کە لەو دوو بەشەی کوردستان پیادە دەکرێت، بەڵام بارودۆخەکە لە ڕۆژهەڵات جیاوازە و ئەوە چەندین ساڵە کوردانی ڕۆژهەڵات، هەر هیچ نەبێت داوای خودموختاری بۆ کوردستان دەکەن و زۆرینەشیان لە ناخی دڵیانەوە بڕوایان بەوە هەیە.
بەکوردی و بەکورتی دەبێت ئیدارەی خۆسەر لە ڕۆژئاوا چاوەڕێی هیچ شتێکی باش لە دیمەشق نەکات و بەهەموو قسەیەکی بڕوا نەکات و چەکیش ڕادەست نەکاتەوە، بگرە سەرەتاکان بە ئاشکرا ئەوە دەردەخەن کە سیستەمی حوکم لە سووریا هەرگیز دان بەمافە ڕەواکانی گەلی کورد لەو وڵاتە نانێت، بەخۆشی بێت یان بەشەڕ!